Εισαγωγή

Η Υπατία, Αλεξανδρινή νεοπλατωνική φιλόσοφος, γεννήθηκε στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου το 350 μ.Χ.

Η χρονολογία αυτή βασίζεται σε πληροφορία τού Ησύχιου στο Λεξικόν Σούδα, ενώ ο Βυζαντινός ιστορικός Ιωάννης Μαλάλας τοποθετεί την γέννησή της γύρω στο 355. Ως κόρη του μαθηματικού, φιλοσόφου και αστρονόμου Θέωνος τού Αλεξανδρέα ( περ.335-περ.405, γνώρισε τα μαθηματικά και την κλασική φιλοσοφία πρώτα από τον πατέρα της, ενώ στην συνέχεια σπούδασε στην Αθήνα, στην Ακαδημία Πλάτωνος υπό τον σχολάρχη Πλούταρχο τον Νεότερο (350-430 ) και την κόρη του Ασκληπιγένεια. Θεωρείται μία από τις μεγαλύτερες γυναίκες μαθηματικούς και βεβαίως

η σπουδαιότερη επιστήμονας-μαθηματικός τών αλεξανδρινών χρόνων.

Επίσης, μαθήτευσε και κοντά στον Ιεροκλή τής Αλεξάνδρειας, έναν Έλληνα νεοπλατωνικό φιλόσοφο ο οποίος δίδα-ξε στην Αλεξάνδρεια από το 420 μέχρι και το 450 μ.Χ. Η ίδια φαίνεται ότι επηρεάστηκε φιλοσοφικά από τους νεο-πλατωνικούς φιλοσόφους Πλωτίνο και Ιάμβλιχο. Τέλος, στην Αλεξάνδρεια τέθηκε επικεφαλής τής εκεί σχολής τών Πλατωνιστών. Διακρίθηκε στα μαθηματικά, στην αστρονομία, στην μηχανική και στην φιλοσοφία, ενώ ταξίδεψε και στην Ιταλία για να διευρύνει τους ορίζοντές της.

 

Η διδασκαλία της Υπατίας

Το ότι υπήρξε νεοπλατωνική φιλόσοφος στην μητρόπολη τού Αριστοτελισμού που κυριαρχούσε στον πρώιμο ιουδαϊκό Χριστιανισμό, είναι μια καλή ερμηνεία τών διώξεων και του τραγικού θανάτου της.

Η Υπατία ασχολήθηκε με την γεωμετρία, και για τον λόγο αυτόν αποκλήθηκε Γεωμετρική. Προικισμένη με σπάνια ομορφιά, ευγλωττία και μετριοφροσύνη, αναδείχθηκε σε σπουδαία μαθηματικό, αστρονόμο και φιλόσοφο, δυστυ-χώς σε μια  εποχή κατά την οποία η εθνική θρησκεία έφθινε. Σύμφωνα με το Λεξικόν Σούδα η Υπατία : « Ντυμένη με έναν μανδύα, συνήθιζε να περιφέρεται στην πόλη της Αλεξάνδρειας και να ερμηνεύει σε εκείνους που ήθελαν να την ακούσουν, τα έργα του Πλάτωνος, του Αριστοτέλη ή άλλων φιλοσόφων». Δηλαδή, φορώντας την κλασική χλα-μύδα τών αρχαίων Ελλήνων φιλόσοφων, δίδασκε δημόσια σε κοινό αποτελούμενο από εθνικούς και χριστιανούς.

Λόγω αυτών των πνευματικών χαρισμάτων της προσείλκυσε μεγάλο πλήθος μαθητών.

Αποδείξεις για την ζωή και το έργο τής Υπατίας μπορούν να βρεθούν σε διάφορα ιστορικά κείμενα, για παράδειγμα στα έργα τού Σωκράτη τού Σχολαστικού, του χριστιανού επισκόπου και χρονογράφου του όγδοου αιώνα Ιωάννη Νικίου, καθώς και του μαθητή της Συνέσιου, όπως θα δούμε παρακάτω. Το πλήθος τών μαθητών της, η φήμη που είχε αποκτήσει και οι παγανιστικές της πεποιθήσεις δεν ήταν όμως ανεκτές από τους Αλεξανδρινούς χριστιανούς.

 

Η βίαια δολοφονία τής Υπατίας 

Φαίνεται λοιπόν πως η οξυδερκής μαθηματική σκέψη τής Υπατίας πρέπει να θεωρήθηκε στην εποχή της επικίνδυνη για το υπό διαμόρφωση «κυρίαρχο» θρησκευτικό δόγμα. Μοναδική περίπτωση γυναίκας φιλοσόφου-μαθηματικού στην Αλεξάνδρεια του 4ου μ.Χ. αιώνα, η Υπατία πιθανότατα να ήταν αποδεκτή από το χριστιανικό κατεστημένο, εάν αρκείτο στην αναγνώρισή της ως ηγέτιδας τής Αλεξανδρινής Νεοπλατωνικής Σχολής και μόνον, και όχι να « απο-λαμβάνει» την εξουδετέρωση τών φιλοσοφικών θέσεων τών αντιπάλων της. Ο Ισπανός συγγραφέας Πέδρο Γκάλβεθ ( Pedro Gálvez ► ) γράφει χαρακτηριστικά : « Αν στην φύση, έλεγαν, κυριαρχούσε η αιτιοκρατία, τότε έπρεπε να υπ-άρχουν σ’ αυτήν ενδείξεις για το τι θα συνέβαινε στο μέλλον. Η Υπατία έμαθε σύντομα να αλλάζει το θέμα τής συζή-τησης όταν αυτή έπαιρνε τέτοια τροπή και ανέπτυξε την σπάνια ικανότητα να την οδηγεί γύρω από τα ζητήματα που την ενδιέφεραν » ( Υπατία. Η γυναίκα που αγάπησε την επιστήμη, 2006 ).

Ας μην ξεχνάμε ότι σε εκείνη την πρώιμη εποχή οι περισσότεροι χριστιανοί θεωρούσαν την ενασχόληση με τις επι-στήμες και την φιλοσοφία ταυτόσημη με την εθνική θρησκεία και τον παγανισμό. Άρα απαράδεκτη και απορριπτέα. Αυτό υπήρξε το επίκεντρο της έντασης και της αναταραχής μεταξύ χριστιανών και εθνικών, που οδηγούσε πολλές φορές σε συγκρούσεις τους στην Αλεξάνδρεια. Μετά την άνοδο τού Κύριλλου Α΄ στον πατριαρχικό θρόνο τής Αλεξ-άνδρειας, το 412 μ.Χ, η έλλειψη ανοχής θα οδηγήσει τελικά στην πρωτοφανούς αγριότητας δολοφονία της Υπατίας από φανατικούς μοναχούς, με επικεφαλής τον αναγνώστη Πέτρο, κάποια ημέρα, ίσως την 15η Μαρτίου του 415 μ.Χ, η οποία περιγράφεται από τον χριστιανό εκκλησιαστικό ιστορικό τού πέμπτου αιώνα Σωκράτη τον Σχολαστικό :

 

«’ Ην τις γυνή έν τή Αλεξάνδρειά, τούνομα Ύπατία - αυτή Θέωνος μέν τού φιλοσόφου θυγάτηρ ήν· έπι τοσοϋτον δέ προνβη παιδείας, ώς ύπερακοντίσαι τούς κατ' αύτήν φιλοσόφους, τήν δέ Πλατωνικήν άπό Πλωτίνου καταγομένην διατριβήν διαδέξασθαι, και πάντα τά φιλόσοφα μαθήματα τοΐς βουλομένοις έκτίθεσθαν διό και οι πανταχόθεν φιλοσοφεΐν βουλόμενοι κατέτρεχον παρ' αύτήν. Διά τήν προσούσαν αυτή έκ τής παιδεύσεως σεμνήν παρρησίαν και τοΐς άρχουσι σωφρόνως εις πρόσωπον ήρχετο· και ούκ ην τις αισχύνη έν μέσω άνδρών παρεΐναι αύτήν· πάντες γάρ δι ύπερβάλλουσαν σωφροσύνην πλέον αύτήν ήδοϋντο και κατεπλήττοντο. Κατά δή ταύτης τότε ό φθόνος ώπλίσατο - έπει γάρ συνετύγχανε συχνότερον τω Όρέστη, διαβολήν τοϋτ' έκίνησε κατ' αύτής παρά τω τής εκκλησίας λαω, ώς άρα ειη αυτη ή μή συγχωρούσα τόν Όρέστην [2] εις φιλίαν τω επισκοπώ συμβήναι. Και δή συμφρονήσαντες άνδρες τό φρόνημα ένθερμοι, ών ήγεΐτο Πέτρος τις αναγνώσ-της, έπιτηροϋσι τήν άνθρωπον έπανιούσαν έπι οικίαν ποθέν ».

 

  Ουσιαστικά αναφέρει ότι :

«Υπήρχε μια γυναίκα στην Αλεξάνδρεια, η Υπατία, κόρη του φιλοσόφου Θέωνος, η οποία είχε εντρυφήσει μέσω του Πλωτίνου στην Πλατωνική Φιλοσοφία... Όλοι οι άνθρωποι την σέβονταν και την θαύμαζαν για την απλή ταπεινο-φροσύνη τού μυαλού της. Ωστόσο, πολλοί με πείσμα την ζήλευαν και επειδή συχνά συναντούσε και είχε μεγάλη οικειότητα με τον Ορέστη [2] , ο λαός την κατηγόρησε ότι αυτή ήταν η αιτία που ο επίσκοπος και ο Ορέστης δεν γίνονταν φίλοι. Με λίγα λόγια, ορισμένοι πεισματάρηδες και απερίσκεπτοι κοκορόμυαλοι με υποκινητή και αρχηγό τους τον Πέτρο, έναν οπαδό αυτής της Εκκλησίας, παρακολουθούσαν αυτήν την γυναίκα να επιστρέφει σπίτι της γυρνώντας από κάπου».

Και με αποτροπιασμό συνεχίζει :

 

« και έκ τού δίφρου έκβαλόντες, έπι τήν εκκλησίαν ΐ) έπώνυμον Καισάριον συνέλκουσιν, άποδύσαντές τε τήν έσθήτα όστρά-κοις άνεΐλον· και μεληδόν διασπάσαντες, έπι τόν καλούμενον Κιναρώνα τά μέλη συνάραντες πυρί κατηνάλωσαν ».

 

  Που μεταγράφεται ως εξής :

«Την κατέβασαν με τη βία από την άμαξά της, τη μετέφεραν στην εκκλησία που ονομαζόταν Καισάριον (Caesarium), τη γύμνωσαν εντελώς, της έσκισαν το δέρμα και έκοψαν τις σάρκες του σώματός της με κοφτερά κοχύλια μέχρι που ξεψύχησε. Διαμέλισαν το σώμα της, έφεραν τα μέλη της σε ένα μέρος που ονομαζόταν Κίναρον και τα έκαψαν».

----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

 [2] Ρωμαίος κυβερνήτης ( αυγουστάλιος ) της Αιγύπτου, μαθητής και φίλος της Υπατίας.

----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Ας σημειωθεί ότι η Υπατία αποτελούσε το πνευματικό σύμβολο τής μάθησης και της επιστήμης, οι οποίες εκείνη την χρονική περίοδο στην Αλεξάνδρεια ταυτίζονταν απολύτως με την εθνική θρησκεία.

Για τον λόγο αυτόν, ο αμαθής χριστιανικός όχλος υποκινούμενος από μισαλλόδοξους φανατικούς μοναχούς απέ-βλεπε στην πλήρη πνευματική και σωματική εξόντωσή της.

Τέλος, ο Σωκράτης ο Σχολαστικός κλείνει το σχετικό με την Υπατία χωρίο του γράφοντας ότι τούτο το αποτρόπαιο συμβάν έγινε το τέταρτο έτος της πατριαρχείας τού Κυρίλλου Α΄ της Αλεξανδρείας., όταν ύπατος, στο δέκατο έτος, ήταν ο Ονώριος και στο έκτο έτος της βασιλείας του αυτοκράτορος Θεοδοσίου Β΄ του Μικρού ( βασίλεψε 408-450 ), τον μήνα Μάρτιο.

 

«Τούτο ού μικρόν μώμον Κυρίλλω και τή Άλεξανδρέων εκκλησία είργάσατο-άλλότριον γάρ παντελώς των φρονούν των τά Χριστού φόνοι και μάχαι και τά τούτοις παραπλήσια. Και ταϋτα πέπρακται τώ τετάρτω έτει τής Κυρίλλου επισκοπής, εν νπατεία  Όνωρίου τό δέκατον, και Θεοδοσίου τό εκτον, εν μηνι Μαρτίω, νηστειών ούσών».

 

Για τον λόγο αυτόν η 15η Μαρτίου είναι παγκοσμίως η ημέρα η αφιερωμένη στην φιλόσοφο, μαθηματικό και αστρονόμο Υπατία.

 

Έργα τής Υπατίας

Η Υπατία, η ηγέτιδα τής Νεοπλατωνικής Σχολής τής Αλεξάνδρειας, δίδαξε φιλοσοφία, μαθηματικά και αστρονομία, ενώ αποτέλεσε πόλο έλξης για τους διανοούμενους τής εποχής της στην Αλεξάνδρεια.

Τα έργα της Υπατίας Σχόλια και Υπομνήματα στην Αριθμητική τού Διοφάντου τού Αλεξανδρέως, στα Κωνικά του Απολλώνιου του Περγαίου και στον Αστρονομικό Κανόνα του Κλαύδιου Πτολεμαίου χάθηκαν κατά την μεγάλη πυρ-καγιά τής Αλεξανδρινής Βιβλιοθήκης μετά από διαταγή τού Μεγάλου Θεοδόσιου το 391 μ.Χ.

Δυστυχώς, ενώ τα γραπτά των φιλοσόφων διαδόχων τής Υπατίας, ιδιαιτέρως οι επιστολές τού Συνέσιου, έρχονται για να ρίξουν φως σχετικά με τις συνεισφορές της στο Νεοπλατωνισμό, δεν υπάρχουν δικά της σωζόμενα μαθημα-τικά έργα. Επομένως, περαιτέρω συμπεράσματα για τα μαθηματικά έργα της Υπατίας παραμένουν στην σφαίρα τής εικασίας. Η αχλύ τού μύθου της μας την παρουσιάζει σαν μια εξαίρετη δασκάλα, μαθηματικό, αστρονόμο και νεο-πλατωνική φιλόσοφο. Ωστόσο μια πλήρης αξιολόγηση της επιστημονικής συνεισφοράς της παραμένει πέραν από κάθε ιστορικό προσδιορισμό.

Πάντως, από τις επιστολές τού μαθητή της Συνέσιου του Κυρηναίου ( P.G. 66, 1360 ), του μετέπειτα επισκόπου Πτολεμαΐδος (περίπου 410), μαθαίνουμε ότι γνώριζε τα τεχνικά και μαθηματικά στοιχεία για την κατασκευή αστρο-λάβου και είχε ιδιαίτερη έφεση προς την αστρονομία και τα μαθηματικά.

 

 Τμήμα μιας επιστολής τού Συνέσιου προς την φιλόσοφο δασκάλα τού Υπατία

 

Ο Συνέσιος, ονομαστός Έλληνας ρήτορας, ποιητής, φιλόσοφος, αστρονόμος και συγγραφέας γεννήθηκε, γύρω στο 370 μ.Χ. από πλούσια οικογένεια Εθνικών στην Κυρήνη, γι’ αυτό αποκαλείται Κυρηναίος. Η οικογένειά του του εξασφάλισε δασκάλους που τον δίδαξαν την φιλοσοφία και τις επιστήμες. Σε νεαρή ηλικία πήγε στην Αλεξάνδρεια όπου τελειοποιήθηκε στην φιλοσοφία, αφού χρημάτισε μαθητής – τόσον αυτός όσον και ο αδελφός του ο Ευόπτιος – της περίφημης φιλοσόφου, μαθηματικού και αστρονόμου Υπατίας, με την οποία συνδέθηκε με στενή φιλία.

Φαίνεται πως χρωστούσε πολλά στην καθηγήτριά του, γιατί εγκωμιάζοντάς την σε Επιστολές του την ονομάζει : «μητέραν και αδελφήν, σεβασμιωτάτην διδάσκαλον, δέσποινα μακαρίαν, θειοτάτην ψυχήν και άπαν ό,τι τίμιον και πράγμα και όνομα» ( P.G. 66, 1352 ).

Ακόμα είναι γνωστό ότι η Υπατία συνεργάστηκε με τον πατέρα της, τον Θέωνα τον Αλεξανδρέα για τον σχολιασμό του τρίτου ( Γ΄) βιβλίου της Μαθηματικής Σύνταξης ( Αλμαγέστης ) του Κλαυδίου Πτολεμαίου, αφού ο ίδιος ο Θέων αναφέρει ότι το έργο τούτο υπόκειται «… στην κριτική αναθεώρηση της φιλοσόφου Υπατίας, της κόρης μου ».

Ο Φιλοστόργιος στην Εκκλησιαστική Ιστορία του ( 5ος αιώνας ) γράφει ότι η Υπατία υποσκέλισε τον πατέρα της, από τον οποίο είχε μυηθεί τόσον στα μαθηματικά όσον και στην αστρονομία.

Τέλος, βοήθησε, όπως είδαμε παραπάνω, και τον μαθητή της Συνέσιο στην κατασκευή ενός αστρολάβου και ενός υδρομέτρου.

 

Η φυγή τών φιλοσόφων από την Αλεξάνδρεια

Η δολοφονία της Υπατίας οφειλόταν στις έντονες ανακατατάξεις που συνέβησαν στο μεταβατικό εκείνο στάδιο κατά το οποίο η Αλεξάνδρεια περνούσε από την εθνική στη χριστιανική θρησκεία ( Σωκράτους Σχολαστικού, Εκκλη-σιαστική Ιστορία Ζ 7, Ιωάννου Νικίου, Χρονικόν 84, 87-103 ). Ούτως ή άλλως, η δολοφονία τής φιλοσόφου γυναικός τρομοκράτησε τους Εθνικούς φιλοσόφους, ενώ είχε ως συνέπεια την φυγή πολλών εξ αυτών και τον προσωρινό πνευματικό μαρασμό τής Σχολής τής Αλεξάνδρειας. Μετά από αυτόν τον μαρασμό, η Σχολή αλώθηκε και διοικήθηκε από αριστοτελικές χριστιανικές τάσεις.

Πράγματι, αυτό αναφέρουν διάφοροι συγγραφείς, ενώ ο Ιταλός μαθηματικός, φυσικός και συγγραφέας Lucio Russo, γράφει χαρακτηριστικά : « Κατά τον 4ο αιώνα μ.Χ. η τριγωνομετρία εισήχθη στην Ινδία μαζί με την αστρονομία, της οποίας είχε γίνει απαραίτητο τεχνικό όργανο.

Ορισμένοι Αλεξανδρινοί αστρονόμοι και μαθηματικοί, προκειμένου να ξεφύγουν από την όλο και πιο δύσκολη κατάσταση στην οποία βρίσκονταν στην Αλεξάνδρεια, αποφάσισαν να μεταναστεύσουν στην Ινδία. Ο Paulisa, λόγου χάριν, συγγραφέας του ινδικού αστρονομικού έργου Paulisa Siddhanta, απ’ ό,τι φαίνεται ήταν ο αστρονόμος Paulus, πρόσφυγας από την Αλεξάνδρεια» ( 2006, σελ. 60 ).

Ωστόσο, η αχλύ τού «μύθου» της Υπατίας συνέχιζε να επιζεί. Το ανήσυχο πνεύμα της έγινε το σύμβολο τού Ευρω-παϊκού Διαφωτισμού και ενέπνευσε πολλούς ποιητές, συγγραφείς, ιστορικούς και καλλιτέχνες.

 

Η Υπατία τού Διαφωτισμού

Ο Γάλλος συγγραφέας, ιστορικός και φιλόσοφος, Βολταίρος ( Voltaire-François-Marie Arouet, 1694-1778 ) διάσημος για το οξύτατο πνεύμα του, τις επιθέσεις του εναντίον της Καθολικής Εκκλησίας, την υπεράσπιση της ανεξιθρησ-κείας, της ελευθερίας του λόγου και του διαχωρισμού εκκλησίας και κράτους είδε στο πρόσωπο της Υπατίας το σύμβολο της αντίστασης του ορθού λόγου ενάντια στον χριστιανικό δογματισμό και σκοταδισμό. Σύμφωνα με τον Βολταίρο, ο φόνος τής Υπατίας ήταν « μία κτηνώδης δολοφονία που διεπράχθη από τα χειροτονημένα χέρια του Κυρίλλου, με μια φανατική συμμορία από πίσω τους ».

Ο Βολταίρος, όπως και οι Διαφωτιστές στην εποχή του εμφανίζουν την Υπατία να δολοφονείται, επειδή ήταν το φιλελεύθερο φιλοσοφικό πνεύμα της Αλεξάνδρειας, η Εθνική και όχι η χριστιανή φιλόσοφος, η οποία πίστευε ακρά-

δαντα στις ικανότητες του ελεύθερου από δογματισμούς ανθρώπινου νου.‒ ‒

Την ίδια περίπου εποχή και ο γνωστός Άγγλος ιστορικός του 18ου αιώνα Έντουαρντ Γκίμπον ( Edward Gibbon,1737-1794 ), βαθύτατα και αυτός επηρεασμένος από τις αρχές του Διαφωτισμού, γράφει ότι ο Κύριλλος Α΄ «προκάλεσε ή αποδέχθηκε την θυσία μιας παρθένου, η οποία δίδασκε την θρησκεία τών Ελλήνων ». Φυσικά, η θέση του αυτή πλαισίωνε πολύ καλά την άποψή του ότι η εμφάνιση και η εξάπλωση του Χριστιανισμού υπήρξε ο αποφασιστικός παράγοντας που επέφερε την πτώση του Εθνικού αρχαίου πολιτισμού.

Για τον λόγο αυτόν, κινούμενος πάνω στο ίδιο πλαίσιο ο Γάλλος ποιητής Charles Marie Rene Leconte de Lisle ( 1818-1894 ), ο ηγέτης του κινήματος των Παρνασσιστών, συνέγραψε δύο ποιήματα με τον τίτλο «Υπατία», το πρώτο το 1847 και το δεύτερο το 1874, αφιερωμένα στην ζωή και τον θάνατο τής σπουδαίας φιλοσόφου.

Βεβαίως βιβλία για την Υπατία συγγράφονται μέχρι σήμερα.

Ένα πλήθος σύγχρονων βιβλίων που αναφέρονται στην ζωή και στην δράση τής Υπατίας. 

Μάλιστα, σχετικά πρόσφατα γυρίστηκε και μία αγγλόφωνη, ιστορική, δραματική ταινία ισπανικής παραγωγής με τίτλο Agora ( βλέπε την ταινία-video πιό κάτω ) που προβλήθηκε το 2009.

Σκηνοθετήθηκε από τον Αλεχάντρο Αμενάμπαρ και το σενάριο γράφτηκε από τους Αμενάμπαρ και Ματέο Γκιλ.

Η ταινία εστιάζει στην σύγκρουση μεταξύ επιστήμης και θρησκείας στην υστερορωμαϊκή Αλεξάνδρεια. Το σενάριο παρουσιάζει γεγονότα από τη ζωή του Θέωνα και της φιλοσόφου και μαθηματικού Υπατίας, του έπαρχου της Αλεξ-

ανδρείας Ορέστη και του Πατριάρχη Αλεξανδρείας Κύριλλου Α΄.

 

Επίλογος

Όπως είναι φανερό, την χρονική περίοδο που ζούσε η Υπατία στην Αλεξάνδρεια, ο Χριστιανισμός δεν είχε καμιά σχέση με το δόγμα του Χριστού. Απλώς αποτελούσε μια απάνθρωπη κοινωνική δομή εναρμονισμένη πλήρως με ένα απάνθρωπο κοσμικό κράτος.

Αυτό ακριβώς πρέσβευε και δίδασκε η φιλόσοφος, δηλαδή τον διαχωρισμό της Εκκλησίας από το κράτος, πράγμα που δεν το αποδεχόταν το χριστιανικό κατεστημένο της εποχής που την κατηγορούσε « ότι αυτή ήταν η αιτία που ο επίσκοπος Κύριλλος Α΄ και ο αυγουστάλιος Ορέστης δεν γίνονταν φίλοι ». Πράγματι, η Υπατία, φίλη του Ορέστη από την αρχή της θητείας του στην πόλη, κατηγορήθηκε ότι ήταν το εμπόδιο στον συμβιβασμό, ανάμεσα στον πατριάρχη και τον έπαρχο. Ούτως ή άλλως, προσωπικά πιστεύω ότι το ανήσυχο πνεύμα της σε μια εποχή «περί-εργη» ήταν πάρα πολύ δύσκολο να επιζήσει και να εδραιωθεί. Ακολούθησε λοιπόν την προδιαγεγραμμένη μοίρα των μαρτύρων, των πιστών στο κοσμοείδωλό τους και στα πιστεύω της θρησκείας ή της φιλοσοφίας τους.

Αρχικά, η πυρπόληση τής Βιβλιοθήκης τής Αλεξάνδρειας, το 391, από τους χριστιανούς, μετά από διαταγή του Μεγάλου Θεοδοσίου, με περισσότερους από 500.000 τόμους χειρογράφων, αποτελούμενους από παπύρους περγα-μηνές, χάρτες κλπ., και στην συνέχεια η δολοφονία τής Υπατίας, το 416, είναι δεδομένο ότι αποτελούν δύο έντονα «στίγματα» για τον Χριστιανισμό τής εποχής.

Θα κλείσω την αναφορά μου στην φιλόσοφο Υπατία με κάποιες καταγραφές που κυκλοφορούν ευρέως στο δια-δίκτυο και την ταυτίζουν με την Αγία Αικατερίνη.

Ακριβολογώντας η παραπάνω ταύτιση έχει την αφετηρία της στο βιβλίο τού Βασίλειου Α. Μυρσιλίδη « Βιογραφία της φιλοσόφου Ελληνίδος Υπατίας » ( Αθήναι, 1926 ), που συνεχίζεται τόσον στο βιβλίο τής Μaria Dzielska, “Hypatia of Alexandreia” ( C. W. Bowersock, 1995, pp. 209, 210 ), όσον και στο βιβλίο του π. Γ. Μεταλληνού « Παγανιστικός Ελληνισμός ή Ελληνορθοδοξία ; » ( Εκδόσεις Αρμός 2003 ), ο οποίος και αναφέρεται στο βιβλίο τού Β. Μυρσιλίδη : «Οι κάτοικοι τής περιοχής Λαοδίκειας διέσωζαν παλαιά παράδοση, σύμφωνα με την οποία στο χωριό Δενισλή (υπη-ρέτησε εκεί ως Διευθυντής της Σχολής της Ελληνικής Κοινότητας περί το 1897) είχαν εορτή στις 25 Νοεμβρίου “εις τιμήν και μνήμην Υπατίας της φιλοσόφου και μάρτυρος”, στην οποίαν έλαβε μέρος και ο ίδιος. Συμπληρώνει μάλισ-τα ότι ο εκεί ναός, κατά την σχετική επιγραφή, οικοδομήθηκε “εκ βάθρων εις τιμήν και μνήμην Υπατίας (φιλοσόφου και μάρτυρος) ” και ότι “πανηγυρίζει την 25ην Νοεμβρίου, εορτήν τής παρθενομάρτυρος τού Χριστού Αικατερίνης, υπό το όνομα τής οποίας τα πλήθη των πέριξ οικούντων πιστών εορτάζουν την σοφήν ρήτορα κόρην Υπατίαν ”» ( Β. Μυρσιλίδη, Βιογραφία και περιοδικό «Κιβωτός», Νοε-Δεκ. 1953 ).

Φυσικά, μια τέτοια ταύτιση δεν είναι βέβαιη. Η Υπατία και η Αγία Αικατερίνη είναι δύο πρόσωπα τα οποία η χριστιανική παράδοση πιθανότατα τα ταύτισε. Η Αγία Αικατερίνη, που έζησε στην Αλεξάνδρεια την εποχή του αυτοκράτορος Μαξιμιανού (βασίλεψε 285-305), ήταν σπάνιας ομορφιάς, σοφή, αγνή και δημοσίως δήλωσε ότι ήταν πιστή χριστιανή. Για τον λόγο αυτόν, δολοφονήθηκε άγρια για τα πιστεύω της έναν περίπου αιώνα πριν από τον παρόμοιο τραγικό θάνατο τής φιλοσόφου Υπατίας.

Βλέπουμε, λοιπόν, ότι τα δύο πρόσωπα αυτά έχουν παρόμοιους βίους και πιθανότατα κάποια στιγμή η παράδοση τα ταύτισε.

 

Βιβλιογραφία

Γκάλβεθ Πέδρο, Υπατία, η γυναίκα που αγάπησε την επιστήμη. Μετ. Λήδα Παλλαντίου, Εκδόσεις Μεταίχμιο, Αθήνα

2006.

Θεοδοσίου Στράτος και Δανέζης Μάνος, Στα χρόνια του Βυζαντίου-Οι θετικοί επιστήμονες, ιατροί, χρονολόγοι και

αστρονόμοι. Εκδόσεις Δίαυλος, Αθήνα 2010, σελ. 158.

Lucio Russo, Η λησμονημένη επανάσταση. Μετ. Κούλα Καφετζή, Εκδόσεις Δίαυλος, Αθήνα 2006, σελ. 60.

http://www.diakonima.gr/2013/11/25/αγία-αικατερίνη-και-υπατία

http ://www.esoterica.gr/articles/esoteric/hepatia/hepatia.htm

 

 

Υπατία η Αλεξανδρινή

 

Α. Μια άλλη ανάλυση/άποψη

Η φρικτή, κτηνώδης και τελετουργική δολοφονία εναντίον τής Υπατίας σημαίνει το τέλος της αρχαιότητας, της λογικής, της αρμονίας του θαυμαστού, της ζωής και τον κατήφορο προς τον σκοταδισμό των Χριστού – Γιαχβέ. Η Υπατία, η κόρη του Θέωνος, ήταν ο πρώτος μάρτυρας του χριστιανικού μισογυνισμού που αργότερα μετατράπηκε σε φρενίτιδα με το κυνήγι τών μαγισσών.

«Είναι η μόνη που ζει άθικτη και αιώνια, ο Θάνατος διαλύει ακόμα και το σύμπαν αλλά η Ομορφιά θαμπώνει με την φλόγα της. Όλα ξαναγεννιούνται μαζί της και οι κόσμοι πάντα βρίσκονται κάτω από το άσπρο της πόδι.» Λεκόντ ντε Λιλ

Η Υπατία ( 370-415 ή 416 μ.κ.ε ) ήταν Ελληνίδα νεοπλατωνική φιλόσοφος, αστρονόμος και μαθηματικός. Έζησε και δίδαξε στην Αλεξάνδρεια όπου και δολοφονήθηκε από όχλο φανατικών χριστιανών υπό την καθοδήγηση του Αρχι-επίσκοπου Κύριλλου. Ο αστεροειδής 238 Υπατία, που ανακαλύφθηκε το 1884, πήρε το όνομά του από την ιστορική και χαρισματική αυτήν μορφή.

Κόρη του μαθηματικού και αστρονόμου Θέωνα, έλαβε, με τις φροντίδες του πατέρα της, πολύ καλή εκπαίδευση και ταξίδεψε στην Αθήνα και στην Ιταλία. Στην Αθήνα παρακολούθησε μαθήματα στην νεοπλατωνική σχολή του Πλούτ-αρχου του Νεότερου και της κόρης του Ασκληπιγένειας αλλά μαθήτευσε και κοντά στον Ιεροκλή.

Επιστρέφοντας στην Αλεξάνδρεια, επικεφαλής της εκεί σχολής των Πλατωνιστών (400 μ.κ.ε.) δίδαξε φιλοσοφία και μαθηματικά και αποτέλεσε πόλο έλξης για τους διανοούμενους της εποχής, ενώ έκανε εκτενή και ουσιώδη σχόλια στα μαθηματικά έργα του Διόφαντου και του Απολλώνιου. Δυστυχώς παρότι η ίδια η Υπατία υπήρξε πολυγραφότα-τη κανένα από τα έργα της δεν σώζεται [ με χριστιανική ευθύνη ] και έχουμε μόνο αναφορές για αυτά.

Πολλοί από τους μαθητές της ανήκαν στους ανώτατους κύκλους της αριστοκρατίας της πόλης και έγιναν σημαντι-κές προσωπικότητες, όπως ο επίσκοπος Κυρήνης Συνέσιος και ο έπαρχος της Αλεξανδρείας Ορέστης. Η ίδια επηρε-άστηκε φιλοσοφικά από τους νεοπλατωνικούς Πλωτίνο και Ιάμβλιχο.

Αν και πολλοί αναφέρουν ότι η Υπατία ήταν καθαρά Ελληνίδα, υπάρχουν πολλοί που υποστηρίζουν ότι ήταν μισή Ελληνίδα και μισή Αιγύπτια. Και αυτό διότι :

 α) ο πατέρας της ο Θέων έχει αναγνωριστεί ως Έλληνας και Αιγύπτιος και

 β) το μεγαλύτερο μέρος των κατοίκων τής Αλεξάνδρειας ήταν Έλληνες και Αιγύπτιοι.

Λόγω του γεωγραφικού της αποκλεισμού από την υπόλοιπη Αίγυπτο, η Αλεξάνδρεια ήταν ελεύθερη από μισο-γυνικές παραδόσεις που ήταν γνωστές στην υπόλοιπη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία. Αν και οι Ρωμαίοι ανάγκαζαν τις κατακτημένες περιοχές να ακολουθούν τους δικούς τους νόμους, οι κατακτημένοι είχαν μια σχετική αυτονομία, με αποτέλεσμα το δίκαιο να είναι ένα μείγμα από τοπικούς και ρωμαϊκούς νόμους, και ειδικά στην Αλεξάνδρεια, όπου συγχέονταν ελληνικοί, ρωμαϊκοί και αιγυπτιακοί νόμοι.

Η Υπατία, ως μια γυναίκα μεικτής εθνικότητος, μπορούσε να επιλέξει να ακολουθεί τους ελληνικούς ή τους αιγυπτι-ακούς χωρίς κάποια παρέμβαση των ρωμαϊκών. Γι’ αυτό μπορούσε να κατέχει γη και να έχει μία δική της επιχεί-ρηση χωρίς κάποιον επιβλέποντα. Οι νόμοι μαζί με την εκπαίδευσή της συντέλεσαν στα δημόσια κηρύγματα της, στο να διδάσκει και να δίνει συμβουλές σε άνδρες, στο να μετακινείται στην πόλη χωρίς κάποιον να την επιβλέπει και να κατέχει το δικό της σπίτι. Το περίεργο είναι ότι με αυτές τις ενέργειες δεν προκαλούσε, αλλά αντίθετα οι κάτοικοι της Αλεξάνδρειας  ήταν συνηθισμένοι σε τέτοιες καταστάσεις.

Ο Θέων προειδοποιείται από τα άστρα σχετικά με το επικείμενο μαρτύριο της κόρης του. Μαθαίνουμε ότι αν και έφηβη, η πασίγνωστη ήδη φιλόσοφος, έχει ερωτική ζωή και εραστές και τελικά παντρεύεται τον φιλόσοφο Ισίδωρο, ο οποίος δεν ενοχλείτο από τις ερωτικές, σχέσεις της φιλοσόφου. Τα ίδια άστρα που είχαν δώσει την δύναμη της Υπατίας πάνω στους άνδρες δείχνουν και την τραγικό της δολοφονία. Ξέροντας την μοίρα της κόρης του, ο Θέων θέλει να την στείλει στην Σικελία, την αρχαία έδρα των Ελλήνων φιλοσόφων, αλλά εκείνη απορρίπτει την πρότασή του.

Θέλει να συνεχίσει να διδάσκει τους μαθητές της, ανάμεσα στους οποίους βρίσκεται και ο Συνέσιος. Παράλληλα, αντιλαμβάνεται το τέλος της εποχής στην οποία οι γυναίκες έχουν το δικαίωμα να σκέπτονται και να φτάνουν σε ένα επίπεδο μόρφωσης που τις καθιστά ανώτερες των ανδρών, η ίδια άλλωστε είναι ανώτερη από τον πατέρα και τον σύζυγό της Ισίδωρο. Ακόμα, δεν θέλει να εγκαταλείψει τον έπαρχο Ορέστη. Στην Αλεξάνδρεια κυκλοφορεί η φήμη ότι η Υπατία έχει συμμαχήσει με τον παγανιστή Ορέστη εναντίον του πατριάρχη Κυρίλλου.

Ο τελευταίος παρακινεί τους πιστούς κτηνώδεις οπαδούς του, που έχουν επικεφαλής τον Πέτρο τον Αναγνώστη, να κινηθούν εναντίον τής Υπατίας. Ο πατριάρχης την μισεί για την επιτυχία της και δεν μπορεί να συγχωρήσει την ανωτερότητα της, το θάρρος της και τις γνώσεις της, ούτε φυσικά την «αμαρτωλή εξωσυζυγική διαγωγή των ειδωλολατρισσών». Κάνει λοιπόν προετοιμασίες για την τελετουργική δολοφονία της. Παρόμοια είναι η μοίρα των γυναικών στους χριστιανικούς καιρούς, στους οποίους η Υπατία, ούτε και κανένας εχέφρον άνθρωπος, «δεν είχε καμιά διάθεση να ζήσει». Κατόπιν οι χριστιανοί δολοφόνοι της Υπατίας περιορίζουν την ελεύθερη σκέψη, τον λογικό στοχασμό, την αυτοδιάθεση και την ερωτική ανεξαρτησία και προσφέρουν στις χριστιανές γυναίκες έναν νέο ρόλο, ως παιδομηχανές και σεξουαλικά αντικείμενα ευχαρίστησης.

Η μαθηματικός και φιλόσοφος Υπατία έζησε στην Αλεξάνδρεια [ περίπου ] από τα μέσα του 4ου αι. μ.κ.ε. μέχρι την βίαια δολοφονία της από φανατικούς χριστιανούς υπό την καθοδήγηση της εκκλησίας το 415. Η ημερομηνία γέν-νησής της είναι περί του 370 μ.κ.ε. Αυτό είναι γνωστό λόγω της έκλειψης που μελετούσε ο πατέρας της το 364 μ.κ.ε. Ήταν άξια σεβασμού, φιλόσοφος μαθηματικών και της νεοπλατωνικής φιλοσοφίας στην Αλεξάνδρεια. Φορώντας την κλασική χλαμύδα τών φιλόσοφων δίδασκε δημόσια σε κοινό αποτελούμενο από εθνικούς και χριστιανούς. Αποδείξεις για την ζωή και το έργο της Υπατίας μπορούν να βρεθούν σε διάφορα ιστορικά κείμενα, όπως για παράδειγμα στα έργα τού Σωκράτη τού Σχολαστικού.

«Ο μαρτυρικός θάνατος της διάσημης φιλοσόφου Υπατίας από έναν χριστιανικό όχλο στην Αλεξάνδρεια το 415 μ.κ.ε. σημαίνει το τέλος μιας εποχής όπου οι γυναίκες ήταν σε εκτίμηση για το μυαλό που είχαν κάτω από τα μαλλιά τους» Κλάουντιο Πασκάλ

 

Οι Σπουδαίοι Μαθητές της

Η φήμη της προσέλκυε μαθητές απ’ όλη την Μεσόγειο. Μάλιστα, αναφέρεται ότι την εποχή που δολοφονήθηκε η Υπατία ήταν η καλύτερη μαθηματικός του Ελληνορωμαϊκού κόσμου, και πολύ πιθανόν και όλου του υπόλοιπου, επισκιάζοντας έτσι τον πατέρα της στην φήμη της ως διδασκάλισσα. Αν και δεν μπορούμε να αναγνωρίσουμε όλους τους μαθητές της, υπάρχουν ενδείξεις ότι ήταν γενικά πλούσιοι και ισχυροί. Ο πιο γνωστός μαθητής της είναι ο Συνέσιος της Κυρήνης, ο οποίος προσπάθησε να συνδέσει τον πρόωρο χριστιανισμό με τον Νεοπλατωνισμό. Κάποια από τα γράμματά του προς αυτή έχουν διασωθεί, όπως και κάποια άλλα απεσταλμένα σε συμμαθητές του, όπου εκφράζει τον θαυμασμό του και την επιρροή που του είχε ασκήσει. Στα γράμματα του Συνέσιου μας δίνονται κάποια ονόματα μαθητών της Υπατίας που επικυρώνουν το ταλέντο, το πνεύμα ανεξαρτησίας της και την φήμη της.

Εκτός από τον Συνέσιο, μαθητές επίσης ήταν ο μικρότερος αδερφός του ( Euoptius ) και ο θείος του ( Αλέξανδρος ), ο καλύτερός του φίλος ( Herculian ) με τον αδερφό του ( Olympius ), όπως και άλλοι ( Hessychius, Athanasius, Theodosius ). Για να καταλάβουμε την δύναμη και την μόρφωση των μαθητών της, ο Συνέσιος έγινε ο Επίσκοπος της Κωνσταντινουπόλεως, ενώ ο αδερφός του έγινε ο διάδοχός του. Ο Ολύμπιος ήταν ένας πλούσιος γαιοκτήμονας από την Σελεύκεια και ήταν καλά συνδεδεμένος με την Αλεξάνδρεια, το οποίο μάλλον ίσχυε και για τον αδερφό του, αν και αργότερα έγινε νομάρχης της Κωνσταντινουπόλεως. Ο Ησύχιος ήταν κυβερνήτης τής Άνω Λιβύης, ο Αθανάσιος ήταν ένας πολύ γνωστός αλεξανδρινός σοφιστής και ο Θεοδόσιος ήταν ένας γραμματικός, που έγραψε κανόνες για ρήματα και ουσιαστικά.

Η φρικτή δολοφονία της από τους «θεοφοβούμενους χριστιανούς της αγάπης» είναι κι ο λόγος που η Υπατία έμεινε αθάνατη στο πέρασμα τών αιώνων. Πολλοί ερευνητές μάλιστα, χωρίζουν την εποχή τού Παγανισμού από την εποχή τού Χριστιανισμού σύμφωνα με την ημερομηνία του θανάτου της, το 415, έναντι του 529 που ο φρικτός Ιουστινιανός έκλεισε την Αθηναϊκή Σχολή.

Υπεύθυνος για την δολοφονία της είναι ο Αρχιεπίσκοπος Κύριλλος και οι διαταγές του. Η πιο αξιόπιστη πηγή για τον θάνατό της είναι από τον μαθητή της, Σωκράτη τον Σχολαστικό, που έγραψε γι’ αυτόν 25 περίπου χρόνια αργότερα. Εκείνη την περίοδο, υπήρχε πολύ ένταση και μίσος μεταξύ τών Εβραίων και των Χριστιανών τής Αλεξάν-δρειας· είναι η εποχή όπου ο έπαρχος Ορέστης και ο Αρχιεπίσκοπος Κύριλλος ( γνωστός από τον σκληρό τρόπο με τον οποίο διαχειρίστηκε τον αιρετικό Νεκτάριο ) βρίσκονταν σε αντιπαράθεση.

Περίπου 500 φανατικοί [ ταλιμπάν ] μοναχοί έφτασαν στην πόλη για να ταχθούν στο πλευρό του Αρχιεπισκόπου. Κατηγόρησαν τον Ορέστη ( ο οποίος ήταν βαπτισμένος χριστιανός ) ότι είναι ειδωλολάτρης και ότι έκανε θυσίες στους Έλληνες θεούς σε αντίθεση με τον νόμο του Θεοδοσίου που απαγόρευε κάθε είδος ειδωλολατρίας. Όταν ένας μοναχός ονόματι Αμμώνιος πέθανε, επειδή είχε πετάξει μία πέτρα στον έπαρχο, ο Κύριλλος και οι άλλοι χριστιανοί στράφηκαν ενάντια στην Υπατία, η οποία ήταν εκείνη την εποχή βοηθός του. Αποκαλώντας την ειδωλολατρική μάγισσα και ιέρεια, την έγδυσαν και την έσυραν μέχρι τον Καθεδρικό ναό, όπου την δολοφόνησαν γδέρνοντας και διαμελίζοντας την με κοφτερά όστρακα. Το διαλυμένο σώμα της το μετέφεραν στο Κυνάριον όπου την έκαψαν.

Η δολοφονία τής Υπατίας περιγράφεται στα γραπτά τού χριστιανού ιστορικού του 5ου αιώνα Σωκράτη τού Σχολασ-τικού ως εξής σε απόδοση : «Όλοι οι άνθρωποι την σεβόταν και την θαύμαζαν για την απλή ταπεινοφροσύνη του μυαλού της. Ωστόσο, πολλοί με πείσμα την ζήλευαν και επειδή συχνά συναντούσε και είχε μεγάλη οικειότητα με τον Ορέστη, ο λαός την κατηγόρησε ότι αυτή ήταν η αιτία που ο Επίσκοπος και ο Ορέστης δεν γινόταν φίλοι. Με λίγα λόγια, ορισμένοι πεισματάρηδες και απερίσκεπτοι κοκορόμυαλοι με υποκινητή και αρχηγό τους τον Πέτρο, έναν οπαδό αυτής της Εκκλησίας, παρακολουθούσαν αυτήν την γυναίκα να επιστρέφει σπίτι της γυρνώντας από κάπου. Την κατέβασαν με τη βία από την άμαξά της, την μετέφεραν στην Εκκλησία που ονομαζόταν Caesarium, την γύμνωσαν εντελώς, της έσκισαν το δέρμα και έκοψαν τις σάρκες τού σώματός της με κοφτερά κοχύλια μέχρι που ξεψύχησε, διαμέλισαν το σώμα της, έφεραν τα μέλη της σε ένα μέρος που ονομαζόταν Κίναρον και τα έκαψαν.»

Η Υπατία τελικά δολοφονήθηκε, σύμφωνα με τον Σωκράτη Σχολαστικό, από πλήθος φανατικών χριστιανών, με την φαιδρή δικαιολογία, ότι ήταν υπαίτια για τη μη συμφιλίωση του Επάρχου Ορέστη και του Επισκόπου Αλεξανδρείας Κύριλλου. Ο εκκλησιαστικός ιστορικός Σωκράτης ο Σχολαστικός αναφέρει : « ῏Ην τις γυνὴ ἐν τῇ Ἀλεξανδρείᾳ͵ τοὔνομα Ὑπατία· αὕτη Θέωνος μὲν τοῦ φιλοσόφου θυγάτηρ ἦν· ἐπὶ τοσοῦτον δὲ προὔβη παιδείας͵ ὡς ὑπερακοντίσαι τοὺς κατ΄ αὐτὴν φιλοσόφους͵ τὴν δὲ Πλατωνικὴν ἀπὸ Πλωτίνου καταγομένην διατριβὴν διαδέξασθαι͵ καὶ πάντα τὰ φιλόσοφα μαθήματα τοῖς βουλομένοις ἐκτίθεσθαι· διὸ καὶ οἱ πανταχόθεν φιλοσοφεῖν βουλόμενοι κατέτρεχον παρ΄ αὐτήν. Διὰ τὴν προσοῦσαν αὐτῇ ἐκ τῆς παιδεύσεως σεμνὴν παρρησίαν καὶ τοῖς ἄρχουσι σωφρόνως εἰς πρόσωπον ἤρχετο· καὶ οὐκ ἦν τις αἰσχύνη ἐν μέσῳ ἀνδρῶν παρεῖναι αὐτήν· πάντες γὰρ δι΄ ὑπερβάλλουσαν σωφροσύνην πλέον αὐτὴν ᾐδοῦντο καὶ κατε-πλήττοντο. Κατὰ δὴ ταύτης τότε ὁ φθόνος ὡπλίσατο· ἐπεὶ γὰρ συνετύγχανε συχνότερον τῷ Ὀρέστῃ͵ διαβολὴν τοῦτ΄ ἐκίνησε κατ΄ αὐτῆς παρὰ τῷ τῆς ἐκκλησίας λαῷ͵ ὡς ἄρα εἴη αὕτη ἡ μὴ συγχωροῦσα τὸν Ὀρέστην εἰς φιλίαν τῷ ἐπισκόπῳ συμβῆναι. Καὶ δὴ συμφρονήσαντες ἄνδρες τὸ φρόνημα ἔνθερμοι͵ ὧν ἡγεῖτο Πέτρος τις ἀναγνώστης͵ ἐπιτηροῦσι τὴν ἄνθρωπον ἐπανιοῦσαν ἐπὶ οἰκίαν ποθέν· καὶ ἐκ τοῦ δίφρου ἐκβαλόντες͵ ἐπὶ τὴν ἐκκλησίαν ᾗ ἐπώνυμον Καισάριον συν-έλκουσιν͵ ἀποδύσαντές τε τὴν ἐσθῆτα ὀστράκοις ἀνεῖλον· καὶ μεληδὸν διασπάσαντες͵ ἐπὶ τὸν καλούμενον Κιναρῶνα τὰ μέλη συνάραντες πυρὶ κατηνάλωσαν. Τοῦτο οὐ μικρὸν μῶμον Κυρίλλῳ καὶ τῇ Ἀλεξανδρέων ἐκκλησίᾳ εἰργάσατο· ἀλλότριον γὰρ παντελῶς τῶν φρονούντων τὰ Χριστοῦ φόνοι καὶ μάχαι καὶ τὰ τούτοις παραπλήσια. Καὶ ταῦτα πέπρακται τῷ τετάρτῳ ἔτει τῆς Κυρίλλου ἐπισκοπῆς͵ ἐν ὑπατείᾳ Ὁνωρίου τὸ δέκατον͵ καὶ Θεοδοσίου τὸ ἕκτον͵ ἐν μηνὶ Μαρτίῳ͵ νηστειῶν ουσών.» 

 

Ο φανατισμένος χριστιανικός όχλος την ξεγύμνωσε, την κατέκοψε με θραύσματα αγγείων ή κοφτερά όστρακα και μετά έκαψαν τα σκορπισμένα και αιμόφυρτα μέλη της, πρακτική που ακολουθούσε ο χριστιανικός όχλος της περιο-χής και σε άλλες περιπτώσεις, όπως στην περίπτωση του Πατριάρχη Προτέριου. Για τα κίνητρα της δολοφονίας της, αλλά και την ενεργή ανάμιξη του Κυρίλλου Αλεξανδρείας έχουν εκφραστεί πολλές αναφορές και απόψεις. Σύμφωνα με τον Σωκράτη τον Σχολαστικό, μαθητή τής Υπατίας «ό φόνος ούτος προσήψεν ού μικρόν μώμον είς τόν Κύριλλον».

Η δήλωση του κτηνώδους Κυρίλλου, «Οι θεοί σου θα γίνουν σκόνη κάτω από το πόδι τού θριαμβευτή Χριστού», οδηγεί στην γεμάτη πάθος απάντηση τής Υπατίας :

«Λάθος, Κύριλλε. Ζουν στην ψυχή μου. Όχι όπως τους βλέπεις εσύ, με εφήμερη μορφή, με ανθρώπινα πάθη ακόμα και στον ουρανό, να λατρεύονται από τον αξιοκαταφρόνητο όχλο, αλλά όπως τους έχουν δει τα υπέροχα πνεύματα στον αστρικό χώρο όπου δεν υπάρχουν κατοικίες: Δυνάμεις του σύμπαντος, γεμάτες εσωτερική αρετή, αρμονική ένωση της γης και του ουρανού που χαροποιούν την σκέψη, τα μάτια και τα αφτιά, που προσφέρουν ένα εφικτό ιδεώδες σε όλους τους συνετούς και μια ορατή όψη της ομορφιάς της ψυχής. Αυτοί είναι οι δικοί μου Θεοί »

Η Υπατία εκπροσωπεί «το πνεύμα του Πλάτωνα και το σώμα της Αφροδίτης». Αν και μόλις είκοσι πέντε ετών, δίνει διαλέξεις στο Μουσείο σχετικά με την πλατωνική και τη νεοπλατωνική φιλοσοφία. Την περιβάλλει πλήθος νέων, γνωρίζει όλους τους σημαντικούς ανθρώπους της πόλης η ίδια είναι άτομο με μεγάλη επιρροή. Γράφει σχόλια στα έργα του Πλωτίνου και, μαζί με τον πατέρα της Θέωνα, μελετά τα γραπτά των αρχαίων σοφών μαθηματικών και γεωμετρών. Η παγανιστική ευρυμάθεια της, όμως, αποτελεί πρόκληση για τους χριστιανικούς κύκλους της Αλεξάνδρειας. Ο πατριάρχης Κύριλλος επιδιώκει να μην παρακολουθούν τις διαλέξεις της οι νεαροί χριστιανοί, δεν θέλει να εκτεθούν, κάτω από την διαβολική επιρροή της, στην ελληνική επιστήμη και την φιλοσοφία. Όταν ο νεαρός μοναχός Φιλάμμων εκφράζει την επιθυμία να την ακούσει, ο Κύριλ-λος χαρακτηρίζει την Υπατία «χειρότερη από ερπετό, γνώστη όλων των τεχνασμάτων της λογικής» και τον προειδοποιεί: «Θα γίνεις καταγέλαστος και θα κρυφτείς από ντροπή».

Όμορφη, σοφή και άψογη, η ερωτική Υπατία εμφανίζει μερικά χαρακτηριστικά: βαθύ μίσος προς τον χριστιανισμό και βολταιρική επιμονή, αντί νεοπλατωνικής προσήνειας. Περιφρονεί απόλυτα τους μοναχούς και τον κλήρο, ενώ φέρεται με υπεροψία στο δόγμα που είναι εχθρικό προς τον πολιτισμό της. Χαρακτηρίζει τους μοναχούς «μισαλ-λόδοξους, άγρια θηρία της ερήμου και φανατικούς δολοπλόκους οι οποίοι, χρησιμοποιώντας τα λόγια εκείνου που αποκαλούν κύριό τους, σχεδιάζουν να μετατρέψουν τον ουρανό και την γη σε παιδί της κόλασης». Ο Φιλάμμων είναι ένας από εκείνους που περιφρονεί η Υπατία. Μεγάλωσε στην έρημο και βρίσκεται ολοκληρωτικά κάτω από την επιρροή του πατριάρχη. Παρακινούμενος από περιέργεια και ενδιαφέρον για την φήμη της Υπατίας, παρα-κολουθεί μία από τις διαλέξεις της σκοπεύοντας να αποδοκιμάσει την διδασκαλία της και να την προσηλυτίσει. Αντίθετα όμως, γίνεται ένας από τους πιο αφοσιωμένους και πιστούς μαθητές της. Ανακαλύπτει στην Υπατία μια βαθιά θρησκευτικότητα που υπερβαίνει την απλή πίστη στις ομηρικές θεότητες και τελικά η φιλία τους, σε συνδυασμό με κάποιες ερωτικές προεκτάσεις, διαρκεί μέχρι την φρικτή δολοφονία της από τους χριστιανούς.

Μετά τον θάνατό της, ο Έζρα απαιτεί από τον Κύριλλο να κατονομάσει τους ενόχους, Όταν εκείνος αρνείται, ο Ραφαήλ τον προειδοποιεί ότι το βασίλειο του Θεού που επιδιώκει να ιδρύσει μπορεί να αποδειχτεί βασίλειο του Σατανά και πως θα είναι καταραμένος. Η ανάμνηση του εγκλήματος κατά της Υπατίας μένει ζωντανή στην Αλεξάνδρεια. Η επιστήμη και η φιλοσοφία όμως μαραίνονται - και μαζί τους χάνεται η πνευματική ζωή της πόλης, «Είκοσι χρόνια μετά τον θάνατο της Υπατίας η φιλοσοφία τρεμόσβηνε, η δολοφονία της ήταν το τελειωτικό κτύπημα κατά του πνεύματος», αναφέρει σε κάποιο σημείο ο Κίνγκσλι.

Η νεαρή χριστιανική εκκλησία τής Αιγύπτου βυθίζεται στην καταισχύνη και χάνεται μέσα σε ασήμαντες σχισμα-τικές διενέξεις και διαφωνίες μεταξύ των κληρικών της,

Το βιβλίο τού Κίνγκσλι μεταφράστηκε σε πολλές ευρωπαϊκές γλώσσες και αρκετοί Γερμανοί ιστορικοί έγραψαν διατριβές με βάση αυτό το θέμα.

 

 

Είναι σαφής και ξεκάθαρη η κατηγορία κατά του πατριάρχη και των χριστιανών τής Αλεξάνδρειας που αναφέρεται στο έργο του Δαμασκίου Ισιδώρου βίος. Πριν από την συγγραφή και ξεχωριστή δημοσίευση αυτού του βιβλίου, χρησιμοποιήθηκε το ακόλουθο απόσπασμα σαν εισαγωγή για την Υπατία στο λεξικό του Σουίδα. Σύμφωνα με αυτή την περιγραφή, ο Κύριλλος επεδίωξε την εκπλήρωση των φιλοδοξιών του με την δολοφονία της Υπατίας. Οι κτηνώ-δεις οπαδοί του διέπραξαν το έγκλημα και έμειναν ατιμώρητοι. Ο φόνος περιγράφεται σαν μια σκηνή του δρόμου, στην οποία μετέχει και ο ίδιος ο πατριάρχης:

[…] Καθώς ο Κύριλλος, επίσκοπος της αντίπαλης παράταξης, περνούσε από το σπίτι της Υπατίας συνάντησε ένα μεγάλο πλήθος στην πόρτα της, έναν κυκεώνα αλόγων και, ανθρώπων. Ορισμένοι έρχονταν και ορισμένοι έφευγαν, ενώ άλλοι παρέμεναν εκεί. Ρώτησε ποιος ήταν ο σκοπός της συγκέντρωσης και γιατί γινόταν η φασαρία. Οι ακό-λουθοι του απάντησαν ότι ήταν η κατοικία της φιλοσόφου Υπατίας και ότι το πλήθος είχε συγκεντρωθεί για να την χαιρετίσει. Η πληροφορία τον πλήγωσε τόσο πολύ ώστε οργάνωσε εναντίον της μια δολοφονική επίθεση του χειρότερου είδους. Όταν η Υπατία βγήκε από το σπίτι της, μερικοί βάρβαροι που δεν φοβούνταν ούτε την θεία δίκη ούτε την ανθρώπινη τιμωρία, όρμησαν ξαφνικά πάνω της και την σκότωσαν, φέρνοντας στην χώρα τους απέραντο όνειδος και το κρίμα του αίματος ενός αθώου. Πραγματικά, η αυτοκρατορία τραυματίστηκε βαρύτατα από αυτό το γεγονός και οι δολοφόνοι θα είχαν ασφαλώς τιμωρηθεί αν ο Αιδέσιος δεν εξαγόραζε τους φίλους τού αυτοκράτορα. Ο τελευταίος δεν επέβαλε ποινές, αλλά τόσο ο ίδιος όσο και οι συγγενείς του τιμωρήθηκαν από την θεία δίκη όταν ο ανιψιός του πλήρωσε ακριβά την πράξη του.[…]

Ο Έντουαρντ Γκίμπον γράφει για τον Κύριλλο, την εκκλησία της Αλεξάνδρειας και για την Υπατία τα εξής :

[…] Εκείνος [ο Κύριλλος] παρακίνησε και αποδέχτηκε την θυσία μιας νέας γυναίκας που πίστευε στην θρησκεία των Ελλήνων ..  Η Υπατία, κόρη του μαθηματικού Θέωνος, είχε διδαχτεί την επιστήμη του πατέρα της, τα εύστοχα σχόλιά της αποσαφήνισαν την γεωμετρία του Απολλωνίου και του Διοφάντου, ενώ δίδαξε δημόσια, τόσο στην Αθήνα όσο και στην Αλεξάνδρεια, την φιλοσοφία του Πλάτωνα και του Αριστοτέλη. Στο αποκορύφωμα της ομορφι-άς και στην ωριμότητα της σοφίας της, η κοπέλα αποποιήθηκε τους εραστές της και ασχολήθηκε με την διδασκαλία των οπαδών της, άτομα που διακρίνονταν για την θέση ή την αξία τους ανυπομονούσαν να επισκεφθούν την νεαρή φιλόσοφο, ο Κύριλλος παρατηρούσε με ζηλόφθονο βλέμμα τις τεράστιες πομπές αλόγων και σκλάβων Που συνωσ-τίζονταν στην είσοδο της ακαδημίας της. Μεταξύ των χριστιανών κυκλοφόρησε η φήμη ότι η κόρη του Θέωνος ήταν το μοναδικό εμπόδιο για την συμφιλίωση τού αρχιεπίσκοπου με τον έπαρχο και το εμπόδιο αυτό έπρεπε να παραμεριστεί. Μια μοιραία ημέρα, στην διάρκεια της Σαρακοστής, η Υπατία σύρθηκε έξω από την άμαξά της, γυμνώθηκε, μεταφέρθηκε στην εκκλησία και δολοφονήθηκε απάνθρωπα από τα χέρια του Πέτρου του Αναγνώστη και από μια ομάδα άγριων και ανάλγητων φανατικών. Οι σάρκες της αποκολλήθηκαν από τα κόκαλα με κοφτερά όστρακα και τα ασπαίροντα μέλη της παραδόθηκαν στην φωτιά. Η δικαστική διαδικασία της έρευνας και της τιμωρίας σταμάτησε χάρη σε μεγάλα δώρα. Ο φόνος όμως της Υπατίας άφησε ένα ανεξίτηλο στίγμα στο χαρακτήρα και στην θρησκεία του Κυρίλλου από την Αλεξάνδρεια.[…]

 

ΤΟ ΤΕΛΟΣ ΤΗΣ ΛΟΓΙΚΗΣ

Η προσωπικότητα της Υπατίας αποτελεί το σύμβολο ενός πολιτισμού που χάνεται, το τελευταίο θύμα της πάλης για την σωτηρία του ΤΕΛΕΙΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΚΟΣΜΟΥ ΤΗΣ ΑΡΜΟΝΙΑΣ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ και της μεταφυσικής, του θείου και της ύλης, της ψυχής και του σώματος.

Πολύ περισσότερο από τις περιγραφές του Τόλαντ, του Βολταίρου, του Μπαρές και του Λεκόντ ντε Λιλ, το βιβλίο τού Κίνγκσλι προώθησε και ενίσχυσε την άποψη ότι οι ελληνικές αξίες χάθηκαν μαζί με τον θάνατο της τελευταίας Ελληνίδας φιλοσόφου. Στο δεύτερο μισό του 19ου αιώνα οι Αμερικανοί και Βρετανοί θετικιστές παρουσίασαν την Υπατία κυρίως σαν επιστήμονα, την τελευταία λόγια της Ελληνικής Ανατολής. Ο Αμερικανός επιστήμων Τζ. Γ. Ντρέιπερ την περιγράφει ως «σθεναρή υποστηρίκτρια της επιστήμης απέναντι στην θρησκεία» και την θεωρεί μια ηρωική μορφή στην διαμάχη μεταξύ δύο δυνάμεων της Ευρωπαϊκής ιστορίας : την ελεύθερη πνευματική έρευνα για την ανεύρεση της αλήθειας στον υλικό κόσμο εναντίον της δεισιδαίμονας θρησκευτικής (όπως εκφράζεται από την εκκλησία) καταπιεστικής παραλογικής.

Αυτή η προοπτική αποδίδει πολύ απλοϊκά την ιστορία του ευρωπαϊκού πνεύματος : από τον θάνατο της Υπατίας μέχρι την εποχή της Αναγέννησης η Ευρώπη ήταν βυθισμένη στο σκοτάδι, η Αναγέννηση, ( με την επανάστασή της εναντίον της εκκλησιαστικής εξουσίας, της αποκάλυψης και του δόγματος ) διέλυσε τα σκοτάδια και απελευθέρωσε τον καθαρό ουρανό της γνώσης. Ο θάνατος της Υπατίας ήταν κατά τον Ντρέιπερ, «μια από εκείνες τις στιγμές κατά τις οποίες οι μεγάλες γενικές αρχές ταυτίζονται με τα Άτομα. Η Ελληνική φιλοσοφία εκπροσωπείται επαξίως από την Υπατία και οι εκκλησιαστικές σκοτεινές φιλοδοξίες από τον Κύριλλο».

Μετά από την παραστατική περιγραφή του φρικτού θανάτου της, ο Ντρέιπερ προσθέτει : « Μολονότι ο ( Άγιος ) Κύριλλος και οι φίλοι του χαίρονταν κρυφά για το τέλος της ανταγωνίστριας τους, η μνήμη της έμεινε στους μετα-γενέστερους σαν υπόδειγμα ηθικής αξιοπρέπειας. Έτσι, το 414 μ.κ.ε. η θέση της φιλοσοφίας στην πνευματική μητρόπολη του κόσμου κρίθηκε οριστικά και από την στιγμή εκείνη η επιστήμη βυθίστηκε στην αφάνεια και στην υποτέλεια. Η δημόσια ύπαρξή της δεν ήταν πλέον ανεκτή ».

Ο Μπέρτραντ Ράσελ, εκφράζοντας παρόμοια συναισθήματα, αρχίζει την Ιστορία του Δυτικού Ευρωπαϊκού Πνεύμα-τος με τον χαρακτηρισμό του Κυρίλλου : « Ο βασικός λόγος για τον οποίο έγινε γνωστός είναι το λιντσάρισμα της Υπατίας, μιας διακεκριμένης γυναίκας η οποία, στην εποχή της μισαλλοδοξίας, ήταν αφοσιωμένη στην νεοπλατω-νική φιλοσοφία και αφιέρωσε το ταλέντο της στα μαθηματικά … Μετά από αυτήν, η Αλεξάνδρεια δεν ενοχλήθηκε πλέον από φιλοσόφους».

Στο κεφάλαιο «Υπατία και οι τελευταίοι παγανιστικοί αγώνες» του βιβλίου του για τους μεγάλους άνδρες της ιστορίας, ο Κάρλο Πασκάλ επαναλαμβάνει την άποψη που συνδέει τον θάνατο της Υπατίας με την πτώση της φιλο-σοφίας και του μεσογειακού πολιτισμού γενικότερα. Ο Πασκάλ, πάντως, παρουσιάζει ένα νέο στοιχείο στην λογο-τεχνική παράδοση της Υπατίας, του οποίου ο απόηχος φτάνει μέχρι τις ημέρες μας : ο θάνατός της αντιμετωπίζεται σαν φρικτή πράξη εναντίον όλων των γυναικών. «Οι διώξεις κατά της Υπατίας προέρχονταν από αυτή την προσβλη-τική και δεισιδαίμονα αντιανθρώπινη τάση». Το αποτέλεσμα ήταν να επέλθει μια σημαντική αλλαγή στην μετα-χείριση των γυναικών. Ελεύθερες, πνευματικά ανεξάρτητες και παραγωγικές μέχρι τότε, εξαφανίστηκαν πλέον στην σιωπή.

 

Η Νεοπλατωνική Φιλοσοφία τής Υπατίας

Σύμφωνα με πηγές, εκτός από φιλόσοφος, μαθηματικός και αστρονόμος, κατείχε και την προεδρία τής Νεοπλα-τωνικής Σχολής της Αλεξάνδρειας και ήταν ένα άτομο άξιο σεβασμού, που ασκούσε επιρροή στους σημαντικούς άρχοντες της Αλεξάνδρειας αλλά και της Μεσογείου. Ένας από αυτούς ήταν και ο Ορέστης, ο Ρωμαίος έπαρχος. Συναντιόντουσαν πολύ συχνά και μιλούσαν κυρίως για πολιτικά ζητήματα. Η Υπατία ασκούσε επιρροή [ δηλαδή γυ- ναίκα που ασκούσε επιρροή και ξέρουμε τι απόψεις έχουν οι χριστιανοί για τις γυναίκες ] όχι μόνον στην Αλεξάν-δρεια, αλλά και στην Κωνσταντινούπολη, στην Συρία και στην Κυρήνη. Δυστυχώς, τα έργα της Υπατίας τα ‘χουν εξαφανίσει. Μερικοί αναλυτές πιστεύουν ότι τα έργα της ήταν γραμμένα στα Αραβικά, άλλοι στα Ελληνικά, ενώ άλλοι υποστηρίζουν ότι η δουλειά της αποτελούνταν από μαθηματικές φόρμουλες που η ίδια είχε δημιουργήσει.

Η Υπατία είναι σημαντική για τον ρητορικό κανόνα, γιατί αποδεικνύει ότι και οι γυναίκες συμμετείχαν στις κοινωνι-κές και πνευματικές δραστηριότητες του αρχαίου κόσμου. Η Υπατία δίδασκε δημόσια για τον Πλάτωνα και τον Αριστοτέλη, αποδεικνύοντας την εκπαίδευσή της στη φιλοσοφία και στην ρητορική. Υπάρχουν πολλά κείμενα που επικυρώνουν την ενασχόλησή της ως διδάσκουσα εκτός από τα μαθηματικά φιλοσοφία και ρητορεία. Η Υπατία μάλλον έκανε δύο είδη μαθημάτων. Ένα ιδιαίτερο, για την ελίτ των μαθητών της και τα δημόσια κηρύγματα της, στα οποία ασκούσε επιρροή στους Αλεξανδρινούς υπαλλήλους. Ήταν αγαπητή απ’ όλο τον κόσμο και οι διάφοροι επικεφαλής την συμβουλεύονταν πολύ συχνά.

Η Υπατία σχολίασε την Αριθμητική του Διόφαντου, έγραψε τον Αστρονομικό Κανόνα και τελειοποίησε τον Κώνο του Απολλώνιου. Επίσης συνεργάστηκε με τον πατέρα της για τον σχολιασμό του 3ου τόμου της Αλμαγέστης και επίσης βοήθησε τον μαθητή της Συνέσιο στην κατασκευή ενός αστρολάβου και ενός υδρομέτρου. Βέβαια, αν και δεν μπορούμε να αρνηθούμε ότι ήταν μια σπουδαία μαθηματικός και φιλόσοφος της εποχής της, η Υπατία έμεινε γνωστή πιο πολύ για την διδασκαλία της. Η Υπατία ήταν μια σεβαστή και επιφανής δασκάλα, αρκετά χαρισματική και αγαπητή στους μαθητές της. Πηγές αναφέρουν ότι είχε φυσική ομορφιά και φορούσε απλά ρούχα.

Έδινε δημόσιες διαλέξεις και ίσως διατηρούσε κάποιου είδους δημόσιο γραφείο. Η Υπατία δίδασκε και έγινε γνωστή τόσον για την φιλοσοφία όσον και για τα μαθηματικά. Η φιλοσοφία που ανέπτυξε η Υπατία είναι γνωστή ως Νεοπλατωνική. Αν και υπήρχαν διάφορες εκδοχές του Νεοπλατωνισμού, λέγεται ότι η Υπατία κήρυξε ένα δικό της, διαφορετικό. Οι επιστολές και τα ποιήματα παρέχουν συμπεράσματα για τη Νεοπλατωνική φιλοσοφία της Υπατίας αλλά δεν παρέχουν σημαντικές πληροφορίες. Επιπλέον, ενώ τα γραπτά των φιλοσόφων διαδόχων της Υπατίας έρχονται για να ρίξουν φως σχετικά με τις συνεισφορές της στο Νεοπλατωνισμό, δεν υπάρχουν δικά της σωζόμενα μαθηματικά έργα.

Ό,τι γνωρίζουμε για τα Μαθηματικά της είναι μόνο ένα μικρό υποσύνολο του έργου της. Σε μεγάλο βαθμό θεωρεί-ται ως δάσκαλος και λόγιος. Επιμελήθηκε έργα Γεωμετρίας, Άλγεβρας και Αστρονομίας και ήξερε πώς να κάνει αστρολάβους και υγροσκόπια. Αν και το έργο της χάθηκε, η παράδοση στην οποία εργάστηκε και τα κείμενα που σχολίασε αποδείχτηκε ότι ήταν η ακριβής βάση για το επόμενο βήμα στην ιστορία των μαθηματικών. Όταν τον 17ο αιώνα ο Vieta και ο Φερμά άρχισαν να διερευνούν τις κωνικές τομές τα έργα του Διόφαντου και του Απολλώνιου ήταν ζωτικής σημασίας. Οι συνεισφορές της στην Αλεξανδρινή φιλοσοφία και η εξερεύνησή της για την πιθανή επέκταση και δημιουργία προχωρημένων μαθηματικών της αρχαιότητας αξίζουν προσεκτική μεταχείριση.

Θεωρείται ότι υπάρχει μια σύνδεση ανάμεσα στην Νεοπλατωνική Φιλοσοφία και τα Μαθηματικά. Η φύση των μαθηματικών είναι το να δημιουργούν ιδέες παρμένες από υλικά αντικείμενα. Έτσι είναι η Γεωμετρία. Παρόλο που έχει προέλευσή της στον κόσμο της πρακτικής τοπογραφίας και των επιθεωρητών των βαρών και των μέτρων, ξεπερνά αυτές τις αρχές. Τα Στοιχεία ασχολούνται με έναν κόσμο που δεν είναι πλέον ο κόσμος της πρακτικής, αλλά ο κόσμος των ιδεών. Έτσι, τα Μαθηματικά θα μπορούσαν να θεωρηθούν ως ένα παράδειγμα της εν λόγω υπέρ-βασης πάνω από το υλικό που ο Νεοπλατωνισμός κάλεσε.

Το γεγονός ότι η Υπατία ήταν μαθηματικός δεν επιδέχεται αμφισβήτηση. Η Υπατία έμαθε μαθηματικά από τον πατέρα της τον Θέωνα. Κατάφερε να τον ξεπεράσει σε αυτόν τον τομέα και να διδάξει σε πολλούς μαθητές. Μία πηγή αναφέρει ότι «Ισίδωρος επισκίασε σε μεγάλο βαθμό η Υπατία, όχι μόνο επειδή ήταν ένας άντρας και μια γυναίκα εκείνη, αλλά με τον τρόπο που μια πραγματική φιλόσοφος θα ανερχόταν σε απλή γεωμέτρης.» Παρ’ όλα αυτά η γνώμη αυτή δεν κέρδισε τον έπαινο ούτε από τις γυναίκες, ούτε από τους μαθηματικούς. Επιπλέον από το λεξικό του Σουίδα ( βυζαντινό λεξικό που ήταν στηριγμένο στα έργα του Δαμασκίου ), της αποδίδεται η συγγραφή τριών έργων. Τα μόνα που είναι γνωστό ότι έχει γράψει συνδέονται με τα μαθηματικά και την αστρονομία. Θεωρείται ότι έχει βασίσει τα βιβλία της στη Νεοπλατωνική Φιλοσοφία.

 

Ο Αστρονομικός Κανών

Το λεξικό του Σούδα αποκαλύπτει ότι η Υπατία έγραψε ένα τόμο με τίτλο «Ο Αστρονομικός Κανών» καθώς επιδίωκε να μελετήσει και να εμβαθύνει περισσότερο στους τομείς των μαθηματικών του πατέρα της, απ’ ότι έκανε αυτός. Μερικοί μελετητές πιστεύουν ότι ο «Αστρονομικός Κανών» ήταν απλά μια συλλογή από αστρονομικούς πίνακες άλλοι πάλι θεωρούν ότι ήταν ένα σχόλιο σχετικά με τον Πτολεμαίο. Ένα από τα σημαντικά βιβλία του Πτολεμαίου είναι η Αλμαγέστη. Σχόλια πάνω στο Βιβλίο Τρία έχει κάνει ο Θέων, όπου λέει ότι το έργο είναι «στην κριτική αναθε-ώρηση της φιλοσόφου Υπατίας, η κόρη μου. Υπάρχει η υπόθεση ότι η Υπατία είχε γράψει μέρη από αυτά τα σχόλια.

Επιπλέον σημείωμα στο λεξικό του Σούδα αναφέρει τους τίτλους τών έργων τής Υπατίας, ενώ έχουν χαθεί τμήματα αυτών όπου η Υπατία ανέλυε τους κώνους του Απολλώνιου και την αριθμητική του Διόφαντου. Και τα δύο έργα αντιμετωπίζουν παραστάσεις της ανώτερης τάξης των εξισώσεων αλλά επειδή η προσέγγιση του Απολλώνιου ήταν αριθμητική και του Διόφαντου γεωμετρική, καταλαβαίνουμε ότι η Υπατία ήταν εξοικειωμένη τόσο με τις αλγεβρικές όσο και με τις γεωμετρικές αναπαραστάσεις υψηλότερης τάξης εξισώσεων.

Οι Απολλώνιοι κώνοι: Οι κώνοι του Απολλώνιου θεωρούνται από τα πιο δύσκολα έργα της αρχαιότητας και ήταν αυτοί που έθεσαν τα θεμέλια για πολλά από αυτά που στο μέλλον έγιναν γνωστά ως προβολική γεωμετρία.

Τα αλγεβρικά έργα του Διόφαντου ήταν πολύ πιο εξελιγμένα από τα προηγούμενα. Σε κάθε περίπτωση οι μαθημα-τικοί της Αλεξάνδρειας του τέταρτου και πέμπτου αιώνα ανέπτυξαν τα μαθηματικά που θα χρησιμοποιούσαν για την λύση ανώτερης τάξεως συστημάτων εξισώσεων. Ο μαθηματικός κόσμος του σήμερα οφείλει στην Υπατία ένα μεγάλο χρέος, διότι χωρίς εκείνη θα είχαμε πολύ λιγότερα από τα έργα του Διόφαντου. Μέσα από αυτούς τους Σχολιασμούς θα ήταν δυνατόν να δούμε ποιό έργο, ανάμεσα σε όλα τα άλλα, είναι δικό της. Αυτή η σκέψη μας δημιουργείται καθώς λέγεται ότι ένας γραφέας προσπάθησε να αναμείξει αρχικό κείμενο του Διόφαντου με τα δικά της έργα. Παρ’ όλα αυτά πιο πιθανό είναι ότι οι παρεμβολές της Υπατίας είναι δύο «ασκήσεις φοιτητών» στην αρχή του Βιβλίο ΙΙ. Η πρώτη ζητά για την λύση του ζεύγους ταυτόχρονες εξισώσεις :  x – y= a, x2 – y2 = (x – y) + b, όπου a, b είναι γνωστό. Η επόμενη είναι μια μικρή γενίκευση. Απαιτεί την λύση τού ζεύγους των ταυτόχρονων εξισώσεων : 

x – y = a, x2 – y2 = m (x – y) + b, όπου a, b και m είναι γνωστές. Υπάρχουν κάποια στοιχεία που συνδέουν αυτό το πρόβλημα με την Υπατία: μια εννέα λέξη-φράση στην αρχική ελληνική ταυτίζεται με ένα από τα Στοιχεία του Ευκλείδη, που ο πατέρας της είχε επεξεργαστεί.

 

Ο Αστρολάβος

Μία άλλη πηγή πληροφοριών για τις μαθηματικές δραστηριότητες τής Υπατίας είναι η αλληλογραφία του Συνέσιου που αποκαλύπτει ότι σπούδασε φιλοσοφία και αστρονομία κάτω από την καθοδήγηση της Υπατίας και αναφέρει την δημιουργία κάποιων επιστημονικών οργάνων όπως ο αστρολάβος και το υγρόμετρο. Υπάρχει μια θεωρία της στερεογραφικής προβολής, ότι ο δρόμος είναι ανοικτός για την κατασκευή μιας πιο πρακτικής δισδιάστατης συσκευής. Αυτό μας δίνεται από την ιστορία του Συνέσιου Αστρολάβου, ο οποίος γράφοντας για τον Παίωνα δηλώ-νει ότι είχε σχεδίασε ο ίδιος τον αστρολάβο με την βοήθεια της Υπατίας και είχε δημιουργηθεί από τα καλύτερα υλικά της αργυροχοΐας. Το συμπέρασμα είναι ότι η θεωρία του αστρολάβου και οι λεπτομέρειες τής κατασκευής του είχαν περάσει κάτω από τον Πτολεμαίο, μέσω του Θέωνα, για να φτάσουν στην Υπατία, η οποία με την σειρά της δίδαξε τον Συνέσιο.

Ηω Αναγνώστου / mia stala.com 2009

 

ΣΗΜΕΡΑ : ΟΙ ΚΤΗΝΩΔΙΕΣ ΤΩΝ ΤΕΡΑΤΩΝ 

 

Β. Μια άλλη ανάλυση - άποψη

    Αμετανόητη η χριστιανική εκκλησία για την δολοφονία τής Υπατίας.

Η Ορθόδοξη και η Καθολική Εκκλησία, την ίδια στιγμή που κηρύττουν τη μετάνοια αρνούνται να παραδεχθούν πως ένας Άγιός τους, ο πάπας Αλεξανδρείας Κύριλλος, την εποχή που ήταν ενωμένες, βαρύνεται με την ηθική αυτουργία της κατακρεούργησης της Υπατίας. Ήταν λένε απών την ώρα του εγκλήματος. Ασφαλώς, όπως και η Φρειδερίκη την ώρα που δολοφονούσαν οι παρακρατικοί τον Λαμπράκη. Λένε ψέματα όσοι τον κατηγορούν; Ποιός όμως έστησε τον μηχανισμό των πατριαρχικών σωματοφυλάκων των «παραβολάνων» και των μοναχών που τρομοκρατούσαν την κοσμοπολίτικη Αλεξάνδρεια, την κάποτε δοξασμένη πόλη της βιβλιοθήκης, των ποιητών, των φιλοσόφων, των αστρονόμων, των χημικών και των μαθηματικών; Ποιος ευλογούσε την δράση τους; Ποιος ήταν ο επίσκοπός τους; Παραπέρα, τι ποινή τους επέβαλε για την πράξη τους ; Πως εκφράστηκε ο αποτροπιασμός του για το γδάρσιμο και το κομμάτιασμα μιας αθώας γυναίκας και μάλιστα γυμνωμένης μέσα στην εκκλησία ;   Που καταγράφηκε η αποδοκι-

μασία του ; Που κατατέθηκε η αίτηση συγνώμης του ; Ποιού ο θείος και προκάτοχος, ο σκληρός πατριάρχης Θεόφι-λος, έκαψε τα υπολείμματα της αλεξανδρινής βιβλιοθήκης, διαπράττοντας έγκλημα κατά της ανθρωπότητας ; Ποιός μνημονεύεται τιμητικά «Αθανασίου και Κυρίλλου πατριαρχών Αλεξανδρείας …» σε κάθε λειτουργία;

Ο ορθόδοξος λόγιος Νικηφόρος Κάλλιστος Ξανθόπουλος έζησε εννέα αιώνες μετά. Τι και αν ήταν παπάς της Αγίας Σοφίας, τι και αν λέγεται πως έγινε μοναχός με το όνομα Νείλος, δεν είναι κατά τους ορθόδοξους και καθολικούς απολογητές αξιόπιστος όταν πιστώνει στον άγιο Κύριλλο την ηθική ευθύνη για το έγκλημα. Πως τόλμησε όμως να ισχυριστεί τέτοιο ψέμα για έναν κορυφαίο Άγιο της Ορθοδοξίας; Απλούστατα η Εκκλησία δεν είχε τότε κανένα λόγο να αμφισβητήσει την ιδιότητα τού φονιά από έναν Άγιο της. Δεν λογοδοτούσε πουθενά και στην βυζαντινο- ορθόδοξη κουλτούρα ο δολοφόνος και ο βασανιστής του αιρετικού ή του παγανιστή ήταν αξιέπαινος.

Σήμερα η Εκκλησία παριστάνει πως δεν ξέρει ό,τι δεκάδες άγιοί της ( Κύριλλος Αλεξανδρείας, Κωνσταντίνος, Ελένη, Θεοδόσιος, Ιουστινιανός, Θεοδώρα Α, Θεοδώρα Β, Όλγα, Ειρήνη η Αθηναία, Βλαδίμηρος, Πορφύριος Γάζας, Νικόλαος, τσάρος Νικόλαος, τσαρίνα Αλεξάνδρα, Βόρις, Νίκων, Πουλχερία, κλπ κλπ ) ήταν κοινοί χασάπηδες, φονιά-δες, βάνδαλοι και βασανιστές. Οι καθολικές πηγές που υπερασπίζονται και αυτές τον κοινό με τους ορθόδοξους άγιό τους Κύριλλο στην προσπάθειά τους να μειώσουν την αξία της μαρτυρίας του Νικηφόρου τον λένε κουτο-πόνηρα «σχισματικό», αφήνοντας να εννοηθεί πως ανήκε σε κάποια περίεργη σέχτα.

Ήταν όμως όχι τυχαίος σχισματικός, αλλά Ορθόδοξος και είχε κάθε λόγο να τιμά έναν Άγιο της Ορθοδοξίας όπως ο Κύριλλος. Με τον ίδιο τρόπο απαξιώνουν τους προτεστάντες ιστορικούς, τον Βολταίρο κ.λ.π. άθεοι, αιρετικοί, άρα αναξιόπιστοι «δεν δικαιούνται δια να ομιλούν». Έτσι βέβαια δεν ανατρέπεται η επιστημονική αξία κανενός. Μαζί με τον Νικηφόρο, άλλος ένας ορθόδοξος, πολύ πιο κοντά από αυτόν στον θάνατο της Υπατίας (415) ο χρονογράφος Ιωάννης Μαλάλας ( 6ος αιών ) που έγραψε Ιστορία μέχρι την εποχή του Ιουστινιανού βασισμένη σε χαμένα σήμερα συγγράμματα, λέει : « κατ’ εκείνον δε τον καιρόν παρρησίαν λαβόντες υπό του επισκόπου οι Αλεξανδρείς έκαυσαν φρυγάνοις αυθεντήσαντες Υπατίαν την περιβόητον φιλόσοφον » ( ΧΡΟΝΟΓΡΑΦΙΑ -Λόγος Δ΄, 359.8 ). Ο πιστός Μαλάλας που δείχνει τον αίτιο, όχι μόνο δεν κατακρίνει το έγκλημα, αλλά βρίζει και το θύμα και βέβαια δεν έχει πρόβλημα να αναφέρει τον ηθικό αυτουργό τον επίσκοπο της πόλης, ήδη άγιο της Εκκλησίας, θεωρώντας την πράξη του -όπως και η Εκκλησία- θεάρεστη. Το ίδιο ατάραχος και ο Αιγύπτιος μονοφυσίτης Ιωάννης επίσκοπος Νικίου στο Χρονικό του κατηγορεί την Υπατία για μάγισσα αλλά μια χαρά περιγράφει το έγκλημα.

Σύγχρονη μαρτυρία, χριστιανική, υπάρχει. Είναι ο Σωκράτης ο σχολαστικός, που ενδεχομένως ήταν Νοβατιανός ( Ο Κύριλλος καταδίωξε και τους Νοβατιανούς ) του οποίου η «Εκκλησιαστική ιστορία» θεωείται νηφάλια, τεκμηριω-μένη και αξιόπιστη. Αυτός αναφέρει πως ο φόνος της Υπατίας έγινε με πρωτοβουλία του αναγνώστη Πέτρου και πως « ου μικρόν μώμον ( ψόγο, ντροπή ) Κυρίλλω και την Αλεξανδρέων εκκλησία ειργάσατο». Ο ίδιος μαρτυρεί πως ο άγιος δολοφόνος Κύριλλος τιμούσε ως μάρτυρα το φανατικό μοναχό Αμμώνιο που θανατώθηκε αφού επιτέθηκε στον φίλο και προστάτη της Υπατίας τον έπαρχο Ορέστη! Η φρίκη της δολοφονίας ανάγκασε ένα χρόνο μετά τον αυτοκράτορα Θεοδόσιο Β’ να υπαγάγει τους «παραβολάνους» τους 500 δηλαδή παρακρατικούς τραμπούκους του δολοφόνου επισκόπου Αλεξανδρείας, που μαζί με τους καλόγερους της ερήμου Νιτρίας δολοφόνησαν την Υπατία, κάτω από τον έπαρχο Αλεξανδρείας.

Ο εθνικός νεοπλατωνικός φιλόσοφος Δαμάσκιος ο τελευταίος σχολάρχης της Φιλοσοφικής Σχολής της Αθήνας που αναγκάστηκε από τον άγιο Ιουστινιανό να ζητήσει άσυλο στην αυλή του Πέρση βασιλιά, μαθητής του πατέρα της Υπατίας του σοφού δάσκαλου Θέωνα, έναν αιώνα μετά αποδίδει τη δολοφονία στον φθόνο του Κύριλλου.

Δεν έχει νόημα να απαριθμήσουμε μαρτυρίες. Οι ορθόδοξοι απολογητές θα βρουν κάτι να πουν για όλους. Το θέμα είναι πως ο Κύριλλος ήταν όπως και ο θείος του από τον οποίο κληρονόμησε τον θρόνο, ένας φανατικός δολο-φόνος, υπεύθυνος για τις βιαιότητες του ποιμνίου του κατά Εβραίων, αιρετικών και εθνικών, ο οποίος μισούσε ακόμη και τον έπαρχο Ορέστη. Η Υπατία ήταν [ κατ’ αρχάς γυναίκα ] μια πολυσχιδής προσωπικότητα, φιλόσοφος, μαθηματικός, αστρονόμος, δημοφιλής δασκάλα πολλών λαμπρών νέων, ορθολογίστρια που προκαλούσε τον παρα-λογισμό της πίστης, ανεξάρτητη και ισχυρή προσωπικότητα, μια όμορφη γυναίκα που φυσικό ήταν να προκαλέσει τον φθόνο των φανατικών κρετίνων χριστιανών, που τα πρότυπά τους για το άλλο φύλο κινιόντουσαν στους αντίποδες και εξ ίσου φυσικό να μπει στο μάτι του Κύριλλου. Ποιός ξέρει τι σεξουαλικά απωθημένα προκαλούσε συν τοις άλλοις η ωραία αυτή γυναίκα στους διαστροφικούς βδελυρούς Αιγύπτιους καλόγερους της ερήμου και στον άπλυτο πατριάρχη τους.

Ο Κύριλλος και ο θείος του έστησαν το κλίμα και τον μηχανισμό της βίας. Τα υπόλοιπα ήταν φυσικό επακόλουθο.

Η Εκκλησία όχι μόνο δεν ζήτησε συγγνώμη αλλά θορυβημένη από το φρικιαστικό έγκλημα προσπάθησε να θολώσει τα νερά, φτάνοντας στην γελοία απόπειρα να ταυτίσει την Υπατία με την Αγία Αικατερίνη. Ξέχωρα από αυτό, πλα-στογραφείται [ξέρουν οι χριστιανοί κρετίνοι από πλαστογραφίες] μια δήθεν δήλωσή της στον μαθητή της Συνέσιο. Ο επίσκοπος Συνέσιος της Πτολεμαϊδας, νεοπλατωνικός φιλόσοφος που έγραψε και το «Φαλάκρας εγκώμιον» (στην ταινία εμφανίζεται μακρυμάλλης ! Τίποτα βέβαια δεν αποκλείει να του έπεσαν τα μαλλιά αργότερα διαβάζοντας τις αναλύσεις του Γεωργίου Μεταλληνού ) δεν ήταν φυσικά κάποιος φανατικός χριστιανός. Το πιθανότερο ήταν να επέλεξε επαγγελματικά την ιερωσύνη σε εκείνη την ταραγμένη εποχή.

Ούτε ο πρώτος θα ήταν ούτε ο τελευταίος. Ο επίσκοπος τής Τρωάδος Πηγάσιος παλιότερα αλλά και ο συμπατριώ-της του Συνέσιου και σύγχρονός του, ο φωτισμένος φιλόσοφος και ποιητής Κύρος ο Πανοπολίτης, ο δεύτερος μετά τον αυτοκράτορα στην κρατική Ιεραρχία, αυτός που εισήγαγε πρώτος το δημόσιο φωτισμό των πόλεων, κατηγορή-θηκε ως εθνικός και εξαναγκάστηκε να γίνει επίσκοπος και να εξοριστεί στο φοβερό Κοτυάειον ( Κιουτάχεια ) όπου οι φανατικοί χριστιανοί δολοφονούσαν τους επισκόπους τους. Εκεί είδε και έπαθε για να γλυτώσει το λυντσάρισμα.

Ο Συνέσιος λοιπόν κατηγορεί τους μοναχούς ( «Επιστολή 154» και «Δίων» 4-11 ), που τους θεωρεί βαρβάρους, φανατικούς και αμαθείς. Όμως ο Γιώργος Μεταλληνός στο βιβλίο του «Παγανιστικός Ελληνισμός ή Ελληνορθοδοξία -Αρμός 2003», όπως τουλάχιστον αυτό μεταφέρεται χωρίς διάψευση από πιστούς του στο Διαδίκτυο, ισχυρίζεται χωρίς να παραπέμπει σε κάποια πηγή, [ ποθώ γαρ Χριστιανή αποθανείν», φέρεται να του είπε ] στον Συνέσιο. Ήθελε λοιπόν η Υπατία να γίνει χριστιανή σαν την τελευταία αγράμματη γυναικούλα της Αλεξάνδρειας και ο Μεταλληνός αμελεί να μας πει που ακριβώς γράφτηκε αυτό. Η περίεργη πληροφορία από το πουθενά πολλαπλασιάζεται από τα πνευματικά του τέκνα που αναβαθμίζουν τον Συνέσιο σε καθηγητή της Υπατίας και αρκετοί παραλείπουν ακόμη και την ενοχλητική επιφύλαξη του δρα εκείνο το «φέρεται».

Βέβαια δεν φαίνεται να υπάρχει καμία επιστολή του Συνέσιου προς την Υπατία που έστω να υπονοεί πως η Υπατία ήθελε να πεθάνει χριστιανή ! Άλλωστε κάτι τέτοιο θα ήταν φυσικά αδιανόητο για προφανείς λόγους αλλά και θα καθιστούσε την δολοφονία της ανεξήγητη. Έψαξα και εγώ σε όλα τα ορθόδοξα μπλογκς. Επαναλαμβάνουν όλα μονότονα τον ισχυρισμό του δρος Μαϊντανού χωρίς πουθενά να μνημονεύεται η πηγή από την οποία ο δρ (ο δήθεν αυτήκοος από τον Παύλο Μπακογιάννη της δήθεν ρήσης του Κίσιγκερ περί ελληνισμού ) αντλεί την πληροφορία.

Αντιγράφω από την ορθόδοξη ναυαρχίδα του Διαδικτύου την ΟΟΔΕ. « Η Υπατία ήταν χριστιανή, ο Συνέσιος ήταν καθηγητής της (!!!), η πηγή της επιστολής δεν βρίσκεται πουθενά, ούτε η επιφύλαξη «φέρεται» του Μεταλληνού, η Υπατία πιθανόν δεν ήταν άλλη από την ( μυθολογική ) αγία Αικατερίνη (!!!) : « Ο Συνέσιος καθηγητής και θαυμαστής της Υπατίας, μέσα από την αλληλογραφία του με την Υπατία άφησε την πληροφορία ότι είχε εκφράσει την επιθυμία της να γίνει Χριστιανή: «ποθώ γαρ Χριστιανή αποθανείν». Όχι μόνο λοιπόν δεν υπήρχαν θρησκευτικοί λόγοι του φόνου της αλλά ο φόνος αυτός εργάσθηκε κατά της Εκκλησίας, επειδή η θαυμάσια αυτή γυναίκα, αγαπούσε τον Χριστό. Αλλά οι ψευδείς συκοφάντες τού Νεοπαγανισμού, προσπαθούν να παρουσιάσουν την πολιτική αυτήν δολοφονία ως θρησκευτική. Φωνάζει ο κλέφτης αν φοβάται ο νοικοκύρης ! Γι’ αυτό, επειδή η Υπατία ήταν Χριστιανή προσύλητη, η Εκκλησία σύμφωνα με κάποιες μελέτες, την τιμά ως Χριστιανή, και μάλιστα ως ΑΓΙΑ, επειδή είχε την πρόθεση να βαπτισθεί και δεν πρόλαβε λόγω της δολοφονίας της. Τιμάται με το όνομα : Αγία Αικατερίνη. (δες το βιβλίο της Μ. Dzielska, σσ. 209/210. Πρβλ. R. Richardson, The Starlovers, N.Y. 1967. Επίσης, το βιβλίο «Παγανιστικός Ελληνισμός ή Ελληνορθοδοξία ; » π. Γεωργίου Μεταλληνού, Εκδ. Αρμός 2003 ). Μια ταύτιση όμως, για την οποία δεν είναι όλοι πεπεισμένοι, θεωρώντας ότι η Αικατερίνη είναι διαφορετικό πρόσωπο ».

Η περισπούδαστη απολογία της ΟΟΔΕ για τον Κύριλλο καταλήγει με μια κουτοπόνηρη επιφύλαξη : «Το βέβαιο πάντως είναι ότι η φρικτή δολοφονία τής Υπατίας είναι αναμφίβολα αντίθετη με το πνεύμα τού Χριστιανισμού και καταδικαστέα από την Εκκλησία. Οφείλουμε να έχουμε πάντα υπόψιν ότι ένας άγιος δεν γεννιέται, αλλά γίνεται. Έτσι ο Κύριλλος, ακόμη και αν είχε ένα μερίδιο ευθύνης για τον θάνατο τής Υπατίας, έγινε άγιος μετέπειτα στην πορεία. Πολλοί άγιοι ήταν ακόμη και εγκληματίες προτού αποκηρύξουν την αμαρτωλή τους ζωή και αφιερωθούν στον Θεό».

Πότε μετάνιωσε ο Κύριλλος, πότε η Εκκλησία αποκήρυξε την δολοφονία τής Υπατίας, αυτά δεν μας το λένε οι Απολογητές. Oι νέοι του «Λάος» όμως δεν απορούν. Με το αλάνθαστο ένστικτό τους παραδέχονται την εκδοχή του Μεταλληνού : «Ο Συνέσιος ο Κυρηναίος καθηγητής της Υπατίας !!! Πιστεύω στην εκδοχή που αναφέρει ο σεβαστός Πατήρ Γεώργιος Μεταλληνός. Δηλαδή θεωρώ πως η Υπατία κατατάσσεται στους Αγίους της Εκκλησίας μας». Αδίστακτη η Εκκλησία τιμάει έναν αιμοσταγή κακούργο. [δεν είναι άλλωστε η πρώτη ούτε η τελευταία φορά]. Ξέρει πως το ηθικό και νοητικό επίπεδο των πιστών της δεν θα την φέρει ποτέ στην δύσκολη θέση να δώσει εξηγήσεις : «Ο Άγιος Κύριλλος Αλεξανδρείας υπήρξε το ισχυρό θεολογικό πνεύμα, που χαριτώθηκε από τον Θεό να αντι-μετωπίσει, με τεράστιες δυσκολίες αλλά και με επιτυχία, το θεμελιώδες πρόβλημα της χριστολογίας». Από τέτοια καθάρματα και δολοφόνους λοιπόν, θεμελιώθηκε η ορθόδοξη δογματική.

Πάνε πολλά χρόνια που η Μαθηματική Εταιρεία ζήτησε από τον Ρωμιό ποιμένα της Αλεξάνδρειας που βόσκει την κατώτερη φυλή τών Νέγρων ορθοδόξων, να ζητήσει συγνώμη για το έγκλημα. Οι καιροί τώρα αλλάξανε και ο βυζα-ντινός Αλεξανδρινός επίσκοπος, αυτός που ξεδιάντροπα αποκαλείται «τρίτος και δέκατος των Αποστόλων και Μέγας Κριτής της Οικουμένης» εκπρόσωπος αργόσχολων ψιλών επισκόπων ( χωρίς ποίμνιο στην Αίγυπτο όπου τα εκατομμύρια τών ιθαγενών ορθόδοξων αποσχίστηκαν και ανήκουν στην Κοπτική Εκκλησία ), συναντιέται με τον Τσί... οι οποίοι επαινούν το σκοταδιστικό έργο που επιτελεί η Επισκοπή του. Τι και αν αυτή στήριξε τον ρατσισμό στην Ν. Αφρική, ύμνησε την Δικατορία στην Ελλάδα, κατηγορήθηκε για οικονομικά και σεξουαλικά σκάνδαλα και αποκοιμίζει με ψευτοελεημοσύνες, δεισιδαιμονίες και μαγικά ξόρκια δυό-τρεις εκατοντάδες χιλιάδες δυστυχισμέ-νους Αφρικανούς ;

 Αναγνώστης Λασκαράτος

 Δείτε την ταινία Agora ( παρακάτω ). Παρά τις αδυναμίες της είναι ενδιαφέρουσα για οπτικοποίηση.

 

Η ΔΟΛΟΦΟΝΙΑ ΤΗΣ ΥΠΑΤΙΑΣ

( Video - πατήρ Γεώργος Μεταλληνός )

 

 

Η ΔΟΛΟΦΟΝΙΑ ΤΗΣ ΥΠΑΤΙΑΣ

( Απομαγνητοφώνηση Video - πατήρ Γεώργος Μεταλληνός )

  ΥΠΑΤΙΑ Η ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΝΗ

( e book - Maria Dzielska )

 

 AGORA ( ταινία : Αγγγλικά - Ελληνικοί υπότιτλοι )

 

 

Γ. Υπατία η Αλεξανδρινή

http://www.ekivolos.gr/Ypatia.htm

 

Η μοναδική γυναίκα φιλόσοφος και επιστήμονας της ύστερης αρχαιότητας, της οποίας ο ηθικός αυτουργός της δολοφονίας της, τιμάται ως «άγιος» (!) από την Εκκλησία.

 

«Παρρησίας λαβόντες υπό του επισκόπου (Κύριλλου) οι Αλεξανδρείς έκαυσαν φρυγάνοις αυθεντήσαντες, Υπατίαν την περι-βόητην φιλόσοφον, περί ης μεγάλα εφέρετο· ην δε παλαιά γυνή».

                                                                                                                         Ιωάννης Μαλάλας ( «Χρονογραφία», Λόγος 14ος )

«Στην Υπατία, που στην λάμψη σου, στα λόγια σου κλίνω γόνυ και υψώνω το βλέμμα μου προς τον έναστρο ουρανό του πνεύματός σου. Γιατί προς τον ουρανό τοξεύει η πράξη σου, προς τον ουρανό οδηγεί των λόγων σου η ομορφιά, θεϊκή Υπατία. Ω συ των πνευματικών επιστημών υπέρλαμπρο αστέρι».

                                                                                                                          Παλλαδάς ( «Ύμνος εις την Υπατίαν» ).

 

Η Υπατία, η φιλόσοφος και μαθηματικός της Αλεξανδρείας δεν είναι γνωστή - όσο ίσως θα έπρεπε - στην χώρα μας.

Μια προσωπικότητα ολοκληρωμένη, γεμάτη ηθικές αρετές θάρρους, δύναμης, δικαιοσύνης, ειλικρίνειας, σεβασμού και αφοσίωσης στα ιδανικά, τις αξίες και τα πιστεύω της. Από τις σπάνιες γυναικείες μορφές, που η ενασχόλησή της με τις κατ’ εξοχήν για την εποχή, ανδρικές επιστήμες, έπαιξε σημαντικό ρόλο στην πνευματική κληρονομιά της ύστερης αρχαιότητας… Αυτή η πρώτη Ελληνίδα που θέλησε ν’ ακολουθήσει το δρόμο της ανεξαρτησίας ενάντια στις προκαταλήψεις, αρνούμενη υποταγή σε ένα ανδροκρατούμενο κατεστημένο και στο θρησκευτικό φανατισμό, δέχτηκε την ευτέλεια και τον διωγμό. Μέσα στην θαρραλέα μοναξιά και με όπλο τις γνώσεις της, αντιστάθηκε επι-βάλλοντας την γυναικεία φωνή ακόμη και μετά την δολοφονία της. Ως την τελευταία ημέρα, ως την τελευταία ανάσα της, αντιμετώπισε με θάρρος και επίγνωση ακόμη και τον ίδιο τον θάνατό της.

Η Αλεξάνδρεια του 4ου αιώνα μ.Χ. ήταν ο χώρος μιας μικρής επιστημονικής αναγέννησης και αυτή φωτίστηκε από την πιο διάσημη ανάμεσα στις γυναίκες επιστήμονες και φιλοσόφους. Για δεκαπέντε αιώνες η Υπατία θεωρείται ότι ήταν η μόνη γυναίκα επιστήμονας στην ιστορία. Ακόμα και σήμερα συχνά είναι η μόνη γυναίκα που αναφέρεται στην ιστορία των μαθηματικών και της αστρονομίας. Αυτή η ευγενής γυναίκα ξεχωρίζει στις σελίδες της ιστορίας σαν η μεγαλύτερη από τους μάρτυρες παγανιστές.

 

Η ζωή τής Υπατίας

Όταν γεννήθηκε η Υπατία γεννήθηκε την 25η Νοεμβρίου του 364 μΧ, η διανοητική ζωή της Αλεξάνδρειας βρισκόταν σε κατάσταση επικίνδυνης σύγχυσης. Η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία γινόταν χριστιανική και όλο και πιο συχνά δεν ήταν μόνο ο χριστιανός ζηλωτής που έβλεπε αιρέσεις και σατανισμό στα μαθηματικά και στην επιστήμη : «οι μαθημα-τικοί έπρεπε να κατασπαραχθούν από θηρία ή να καούν ζωντανοί» ( McCabe ). Μερικοί από τους χριστιανούς Πατέρες αναβίωσαν τις θεωρίες τής επίπεδης γης και του σύμπαντος ως στερέωμα. Στην Αλεξάνδρεια ο Θεόφιλος, Πατριάρχης Αλεξάνδρειας, υποκινούσε βίαιες συγκρούσεις μεταξύ παγανιστών, Εβραίων και Χριστιανών. Δεν ήταν μια και τόσο ευμενής εποχή για να είναι κανείς επιστήμονας, ή φιλόσοφος.

Ο πατέρας της Υπατίας, ο Θέων, ήταν μαθηματικός και αστρονόμος στο Μουσείο. Επέβλεπε από κοντά κάθε πλευρά της εκπαίδευσης της κόρης του. Ο Θέων έκανε εξαιρετικά σχόλια στα έργα δύο παλαιοτέρων σπουδαίων αλεξανδρι-νών μαθηματικών και φιλοσόφων, του Πτολεμαίου και του Ευκλείδη. Ο Θέων ήταν ο τελευταίος λόγιος που κατα-γράφεται ως μέλος του Αλεξανδρινού Μουσείου. Αξίζει να σημειώσουμε πως τόσο ο Θέωνας όσο και η κόρη του Υπατία, είχαν αλεξανδρινή υπηκοότητα, κάτι που εκείνη την εποχή ήταν δύσκολο κανείς να αποκτήσει, μιας και την υπηκοότητα την παραχωρούσε ο ίδιος ο βασιλιάς (σε περιορισμένο αριθμό ατόμων κυρίως ελληνικής καταγωγής). Σύμφωνα με το μύθο, ήταν αποφασισμένος να γίνει η κόρη του ένα «τέλειο ανθρώπινο ον» (ήταν η εποχή που οι γυναίκες θεωρούνταν κάτι παρακάτω από άνθρωποι )! Η Υπατία ήταν πραγματικά μια ξεχωριστή νέα. Ταξίδεψε στην Αθήνα και την Ιταλία και εντυπωσίαζε όσους συναντούσε με την εξυπνάδα και την ομορφιά της. Έτσι λοιπόν δίπλα στον πατέρα της η Υπατία έλαβε εξαιρετική μόρφωση, την οποία ανέπτυξε και καλλιέργησε σε τέτοιο βαθμό, ώστε τελικά τον ξεπέρασε.

Σπούδασε στην νεοπλατωνική σχολή του Πλούταρχου του Νεότερου και της κόρης του Ασκληπιγένειας στην Αθήνα και ανατράφηκε στις θεμελιώδεις αρχές της Πλατωνικής Σχολής. Την εποχή εκείνη υπήρχε διάκριση μεταξύ των νεοπλατωνικών σχολών της Αλεξάνδρειας και της Αθήνας. Η σχολή της Αθήνας τόνιζε περισσότερο την μαγεία και την απόκρυφη επιστήμη. Αλλά για τους Χριστιανούς, όλοι οι Πλατωνιστές ήταν επικίνδυνοι αιρετικοί. Οι νεο-πλατωνικοί ήταν ασκητικοί και παρέπεμπαν στον Πυθαγόρα, ο οποίος είχε διδάξει ότι η σοφία επιτυγχάνεται μέσω της αποχής. Αν και η Υπατία τηρούσε πιστά αυτές τις αρχές, δεν απαιτούσε από τους μαθητές της, που ήταν δια-φόρων θρησκειών, ανάλογους περιορισμούς. Όπως κάθε φιλόσοφος της αρχαιότητας, έτσι και η Υπατία προσπα-θούσε να βοηθήσει τους μαθητές της να αντιληφθούν την πραγματική ομορφιά της ζωής και την αληθινή γνώση.

Παρακολούθησε όμως και μαθήματα στην σχολή του Πρόκλου και επηρεάστηκε βαθύτατα από την διδασκαλία του. Παραδίδεται ότι ο Πρόκλος διέκρινε μεταξύ των μαθητών του την Υπατία, όχι μόνο για την διαλεκτική της οξύτητα, αλλά και για την στέρεη μαθηματική της σκέψη. Ολοκλήρωσε τις σπουδές της στην σχολή του Ιεροκλέους, όπως προκύπτει από μαρτυρίες υστέρων συγγραφέων. Η φήμη της ως σπουδαίας φιλοσόφου διαδόθηκε μεταξύ των νέων συμμαθητών, στους οποίους άρχισε κατ’ ιδίαν να διδάσκει τη θεωρία του Πλωτίνου και την μέθοδο του διδασκάλου της Πρόκλου, την οποία είχε βαθύτατα αφομοιώσει. Και στις δύο σχολές έγινε αντικείμενο λατρείας - κατά τους ιστορικούς- για το εξαίσιο κάλλος, όχι μόνο το πνευματικό, αλλά και το σωματικό. Ήταν τόσο ωραία στην μορφή και το ήθος, ώστε, καθώς λέει ένας βιογράφος της, «ερασθήναι τινά των προσφοιτώντων». Το θάρρος, παρ-ρησία, διαλεκτική δύναμη και η σπάνια αναλυτική ικανότητα την καθιέρωσαν στις συνειδήσεις των συγχρόνων της.

Η Υπατία συνέχισε το έργο του πατέρα της, διδάσκοντας φιλοσοφία, μαθηματικά και αστρονομία.

Η φήμη της εξαπλώθηκε γρήγορα, έχοντας ως αποτέλεσμα, από όλα τα μέρη της αυτοκρατορίας να καταφθάνουν στην Αλεξάνδρεια για να σπουδάσουν φιλοσοφία.

Το Μουσείο είχε χάσει την υπεροχή του και η Αλεξάνδρεια τώρα είχε ξεχωριστά σχολεία για παγανιστές, για Εβραίους και για Χριστιανούς. Ωστόσο, η Υπατία δίδασκε σε ανθρώπους κάθε θρησκείας και μετά τον πατέρα της ανέλαβε μια Έδρα Φιλοσοφίας στην πόλη. Σύμφωνα με τον βυζαντινό εγκυκλοπαιδιστή Σουίδα, «ήταν επίσημα διορισμένη να ερμηνεύει το δόγμα του Πλάτωνα, του Αριστοτέλη κ.ά.». Πολλοί μαθητές ερχόταν στην Αλεξάνδρεια ειδικά για να παρακολουθήσουν τις διαλέξεις της για τα μαθηματικά, την αστρονομία, την φιλοσοφία και την μηχανική. Το σπίτι της έγινε κέντρο διανοουμένων και συγκέντρωνε σχολαστικιστές που συζητήσουν επιστημονικά και φιλοσοφικά ερωτήματα.

Η φήμη της δρασκέλισε τα τοπικά σύνορα της αλεξανδρινής σχολής και έφτασε ως την σχολή της Αντιοχείας, την οποία σε μεγάλο βαθμό επηρέασε. Αλλά και όλη τότε η φιλοσοφική και γενικότερα η πνευματική κίνηση δέχτηκε μεγάλη ώθηση από την επιστημονική πρωτοτυπία της σκέψης της.

Η Υπατία δεν παντρεύτηκε ποτέ και για αιώνες οι ιστορικοί αναρωτιόταν για την αγνότητά της. Χωρίς εξαίρεση, οι ελάχιστες ιστορικές αναφορές σε αυτήν την παρθένο φιλόσοφο βεβαιώνουν την αρετή της, την ακεραιότητά της και την απόλυτη αφοσίωσή της στα ιδεώδη της Αλήθειας και του Δίκαιου.

 

Οι συνθήκες τής εποχής

Η εποχή κατά την οποία έζησε η Υπατία δεν ευνοούσε την ευδοκίμηση τέτοιων πνευμάτων και ροπών. Φαίνεται ως περίεργο, αλλά η μακρινή αυτή εποχή παρουσιάζει πολλές ομοιότητες με την εποχή μας, διότι αναδεικνύει γνωρίσ-ματα, τα οποία συναντά κάποιος στους καιρούς μας: τότε, όπως και σήμερα, βρισκόταν ο κόσμος σε πολιτική ταραχή και σύγχυση. Επικρατούσε ανταγωνισμός των φύλων. Κυριαρχούσε θρησκευτικός και πολιτικός φανατισ-μός, αδιαφάνεια και έλλειψη ιδεολογικής καθαρότητας επεσκίαζε τις ψυχές και τα πνεύματα. Πάθη και μίσος και φόνοι δεν ήταν κάτι το άγνωστο.

Ο 4ος αιώνας χαρακτηρίστηκε από την προσπάθεια των αυτοκρατόρων, με εξαίρεση τον Ιουλιανό, να επιβάλουν τον χριστιανισμό ως κυρίαρχη θρησκεία στην Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία. Για τον λόγο αυτόν η νέα θρησκεία ήρθε αντιμέτωπη με τις υπόλοιπες θρησκευτικές και φιλοσοφικές τάσεις που υπήρχαν μέσα στο ρωμαϊκό κράτος. Ο νεοπλατωνισμός μάλιστα, αποτελούσε τον μεγαλύτερο «εχθρό», μιας και αποτελούσε την πιό σοβαρή εναλλακτική λύση έναντι του Χριστιανισμού. Έτσι οι αυτοκράτορες, με μια σειρά διατάξεων προσπάθησαν να περιορίσουν τις ελευθερίες λατρείας των εθνικών και στην συνέχεια με μια πληθώρα νομοθετημάτων στράφηκαν να εξαλείψουν την αρχαία ελληνική θρησκεία κλείνοντας τα ιερά, απαγορεύοντας τις θυσίες και αφαιρώντας τις περιουσίες τους. Προς το τέλος μάλιστα του 4ου αιώνα, οι ναοί των εθνικών άρχισαν να καταστρέφονται (ιδιαίτερα στην Ανατολή), ενώ η εθνική λατρεία ποινικοποιήθηκε. Μάταια, ο σπουδαίος ρήτορας και σοφιστής Λιβάνιος έκανε έκκληση στον αυτοκράτορα Θεοδόσιο να μεριμνήσει, ώστε να εμποδιστούν οι φανατικοί χριστιανοί να καταστρέφουν τα ιερά των εθνικών.

Το 386 ο επίσκοπος Μάρκελλος της Απάμειας κατέστρεψε το ναό του Δία Βήλου στην Απάμεια, ενώ το 392 κατα-στράφηκε το Σεραπείο της Αλεξάνδρειας, ένας από τους σημαντικότερους ναούς της αυτοκρατορίας, από τον χρι-στιανικό όχλο, που καθοδηγείτο από τον πατριάρχη Θεόφιλο. Η καταστροφή του Σεραπείου ήταν σημαντική γιατί κτίστηκε από τον Πτολεμαίο Α και συμβόλιζε την συνύπαρξη, την αλληλοκατανόηση και τον αλληλοσεβασμό των τριών σημαντικότερων πληθυσμιακών ομάδων της Αλεξάνδρειας, των Ελλήνων, των Αιγυπτίων και των Ιουδαίων. Έτσι, η ορθόδοξη χριστιανική θρησκεία μπόρεσε να απορρίψει τελείως την κλασσική ελληνική παιδεία, γεγονός που έμεινε γνωστό με την ρήση «χείλη υμνούντα τον Χριστόν δεν δύνανται τον Δίαν να υμνήσουν».

Ο αυτοκράτορας Ουάλης ( 364-378 ), με αφορμή την αποκάλυψη μια υποτιθέμενης συνομωσίας για την ανατροπή του από εθνικούς, αποδύθηκε σε ένα «κυνήγι μαγισσών», εξαπολύοντας απηνή διωγμό, κυρίως εναντίον των εθνι-κών διανοούμενων. Για λόγους αυτοπροστασίας, πολλοί έκαψαν τα βιβλία και τις βιβλιοθήκες τους, αφού ήταν δυνατό να θεωρηθούν ότι κρύβουν μαγείες και επωδούς. Τα θύματα των διωγμών ήταν πολλά, ενώ αρκετοί, για να αποφύγουν τυχών τιμωρία τους, διέφευγαν έξω από τα όρια της αυτοκρατορίας. Έτσι, το 391 τερματίσθηκε και η λειτουργία του Αλεξανδρινού Μουσείο, με το διάταγμα του Θεοδοσίου, το οποίο επέβαλλε την καταστροφή όλων των εθνικών ναών της πόλης.

 

Ο μαρτυρικός της θάνατος

Κατά την περίοδο 412-415 αυτοκρατορικός έπαρχος της Αιγύπτου ήταν ο χριστιανός Ορέστης, ο οποίος όμως, όπως και άλλοι πολιτικοί επισκεπτόταν την Υπατία για να την συμβουλευτεί για θέματα πολιτείας, αλλά και για να παρακολουθήσει τα μαθήματά της. Στο πατριαρχικό θρόνο εν τω μεταξύ ο Κύριλλος διαδέχθηκε τον αποβιώσαντα Θεόφιλο. Αμέσως ο Κύριλλος άρχισε έναν αγώνα για την «καθαρότητα της πίστης», εκδιώκοντας από την πόλη όλους τους μη ορθόδοξους χριστιανούς. Φυσικά αυτός ο διωγμός έλαβε χώρα και για την επέκταση της θρησκευ-τικής του δικαιοδοσίας στις υποθέσεις της κρατικής διοίκησης.

Πρώτα θύματα αυτής της τακτικής του ήταν οι Νοβατιανοί ► και κατόπιν η εβραϊκή κοινότητα της Αλεξάνδρειας. Μόλις ο Ορέστης αντέδρασε, ορισμένοι μοναχοί υπό την παρότρυνση του Κυρίλλου αποπειράθηκαν να τον δολο-φονήσουν, τραυματίζοντάς τον στο κεφάλι. Ο Ορέστης βρήκε στην Υπατία έναν σύμμαχο, αλλά το γεγονός αυτό μαζί με το ότι η Υπατία ήταν εκτιμώμενο πρόσωπο της πόλης, ανησύχησε τον Κύριλλο. Προκειμένου λοιπόν να την κατηγορήσει και να την αποξενώσει από τον απλό λαό, ο Κύριλλος την κατηγόρησε ότι ασκούσε μαύρη μαγεία !

Η κατηγορία της μαγείας άλλωστε για εκείνη την εποχή ήταν κύριο όπλο της χριστιανικής ελίτ κάθε φορά που επεδίωκε φυσική και ηθική εξόντωση κάποιου αντιπάλου της.

Αγνοώντας τις εκκλήσεις του Ορέστη, ο οποίος εκτός από μαθητής της ήταν και καλός της φίλος, η Υπατία αρνή-θηκε να απαρνηθεί τις ιδέες της και να ασπασθεί το Χριστιανισμό.

Το ότι η Υπατία ανακατεύτηκε στα πολιτικά θέματα της Αλεξάνδρειας είναι αδιαμφισβήτητο. Ο μαθητής της Ησύχιος ο Εβραίος έγραφε: «Κρατώντας τον μανδύα του φιλοσόφου και περπατώντας μέσα στην πόλη, εξηγούσε δημόσια τα γραπτά του Πλάτωνα και του Αριστοτέλη και άλλων φιλοσόφων σε όλους όσους ήθελαν να ακούσουν… Οι ήθελαν να συμβουλευθούν αυτήν πρώτα για τα θέματα διοίκησης της πόλης».

Την σαρακοστή λοιπόν του 415, ενώ η Υπατία επέστρεφε στην κατοικία της, μετά από τον συνηθισμένο περίπατό της στην πόλη, μια ομάδα χριστιανών ( Παραβαλάνοι, ομάδα νεαρών που λειτουργούσαν ως στρατιωτικό σώμα του Πατριάρχη ) αφού έκαψαν το σπίτι της, την έσυραν στην εκκλησία Καισάρειον, όπου ξέσχισαν τα ρούχα της και κομμάτιασαν το σώμα της με όστρακα. Έπειτα, αφού έσυραν τα κομμάτια της σε ολόκληρη την πόλη, τα κάψανε στην πυρά έξω από την Αλεξάνδρεια, στην θέση Κίναρον.

 

Ο φόνος τής Υπατίας

περιγράφεται στα γραπτά του χριστιανού ιστορικού του 5ου αιώνα Σωκράτη του Σχολαστικού :

Όλοι οι άνθρωποι την σεβόταν και την θαύμαζαν για την απλή ταπεινοφροσύνη του μυαλού της. Ωστόσο, πολλοί με πείσμα την ζήλευαν και επειδή συχνά συναντούσε και είχε μεγάλη οικειότητα με τον Ορέστη, ο λαός την κατηγόρησε ότι αυτή ήταν η αιτία που ο Επίσκοπος και ο Ορέστης δεν γινόταν φίλοι. Με λίγα λόγια, ορισμένοι πεισματάρηδες και απερίσκεπτοι κοκορόμυαλοι με υποκινητή και αρχηγό τους τον αναγνώστη Πέτρο, έναν οπαδό αυτής της Εκκλησίας, παρακολουθούσαν αυτήν την γυναίκα να επιστρέφει σπίτι της γυρνώντας από κάπου. Την κατέβασαν με τη βία από την άμαξά της, την μετέφεραν στην Εκκλησία που ονομαζόταν Καισάρειον, την γύμνωσαν εντελώς, της έσκισαν το δέρμα και έκοψαν τις σάρκες του σώματός της με κοφτερά κοχύλια μέχρι που ξεψύχησε, διαμέλισαν το σώμα της, έφεραν τα μέλη της σε ένα μέρος που ονομαζόταν Κίναρον και τα έκαψαν.

Οι δολοφόνοι της Υπατίας, όπως αναφέρθηκε, ήταν Παραβαλάνοι ►, φανατικοί μοναχοί της Εκκλησίας του Αγίου Κυρίλλου της Ιερουσαλήμ, πιθανώς υποβοηθούμενοι από Νιτριανούς μοναχούς. Το αν ο Κύριλλος διέταξε ο ίδιος τον φόνο παραμένει ανοικτό ερώτημα. Πάντως, δημιούργησε το λιγότερο το πολιτικό κλίμα που επέτρεψε μια τέτοια θηριωδία. Ο Κύριλλος αργότερα ονομάστηκε άγιος και τιμάται από την Εκκλησία στις 18 Ιανουαρίου.

Ο Κύριλλος, ο οποίος αργότερα αναγορεύτηκε ο πατέρας τους δόγματος της Χριστιανικής Τριάδας και αγιοποιή-θηκε όπως είπαμε για τον ζήλο του, έβλεπε στην Υπατία μια συνεχή απειλή για τη διάδοση της Χριστιανικής πίστης. Ο Κύριλλος, τουλάχιστον έμμεσα, ήταν η αιτία του τραγικού της θανάτου. Παρά κάθε επόμενη προσπάθεια να τον απαλλάξουν από το στίγμα του δολοφόνου, το αδιαμφισβήτητο γεγονός παραμένει ότι δεν έκανε καμία προσ-πάθεια να αποτρέψει το αποτρόπαιο και βίαιο έγκλημα. Το μόνο ελαφρυντικό που μπορεί κανείς να προσφέρει σαν υπεράσπισή του είναι το ότι, τυφλωμένος από τη μανία του φανατισμού, ο Κύριλλος θεωρούσε την Υπατία ως μάγισσα εκπρόσωπο του Κακού.

Ο Ορέστης ανέφερε τη δολοφονία και ζήτησε από τη Ρώμη να ξεκινήσει έρευνες. Αργότερα παραιτήθηκε και έφυγε από την Αλεξάνδρεια. Η έρευνα αναβλήθηκε πολλές φορές λόγω «έλλειψης μαρτύρων» και με όργιο δωροδοκιών και τελικά ο Κύριλλος ισχυρίσθηκε ότι η Υπατία ήταν ζωντανή και ζούσε στην Αθήνα.

Αν λάβει κάποιος υπ’ όψη τις ειδικότερες πολιτιστικές συνθήκες και την χαμηλή στάθμη του πολιτισμού, αν προσ-τεθεί σ’ αυτό ένας οξύς θρησκευτικός φανατισμός και αν τέλος συνειδητοποιηθεί ο συγκρητισμός δοξασιών, λαϊκών αντιλήψεων, καθώς και οι από τις αιρέσεις και διαμάχες και τις συζητήσεις προκύπτουσες συγκρούσεις, τότε μόνο μπορεί να κατανοήσει κάποιος, πώς είναι δυνατόν μία φωτισμένη φιλόσοφος να παραδοθεί στην αλόγιστη και ανε-ξέλεγκτη μανία ενός αφηνιασμένου πλήθους, το οποίο την οδήγησε σ’ ένα τραγικό και μαρτυρικό τέλος.

Έτσι χάθηκε το 415 η μεγαλύτερη γυναίκα μύστης του αρχαίου κόσμου και μαζί της έπεσε και η Νεοπλατωνική Σχολή της Αλεξάνδρειας. Η μνήμη της Υπατίας πιθανώς τιμάται από την Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία στο πρόσωπο της Αγ. Αικατερίνης της Αλεξάνδρειας. Κατά άλλους αυτή είναι διαφορετικό πρόσωπο, μια άλλη χριστιανή Αλεξανδρινή διανοούμενη που δολοφονήθηκε ένα μήνα πριν την Υπατία.

Με την εξάπλωση του Χριστιανισμού, η έρευνα έδωσε τη θέση της στην εμφάνιση πολλών θρησκευτικών λατρειών και μεγάλο θρησκευτικό χάος και ενδιαφέρον για την αστρολογία και το μυστικισμό. Το 640 εισέβαλαν οι Άραβες στην Αλεξάνδρεια και ό,τι είχε απομείνει από το Μουσείο καταστράφηκε. Αλλά αν και η Ευρώπη είχε μπει στους σκοτεινούς χρόνους του Μεσαίωνα, η ελληνική επιστήμη επρόκειτο να επιβιώσει στο Βυζάντιο και να ανθίσει στον Αραβικό κόσμο.

 

Το έργο της

Με επιχειρήματα και δημόσια αναγνώριση και σεβασμό η Υπατία επισκίαζε κάθε αντίπαλο των Χριστιανικών δογ-μάτων της Βόρειας Αιγύπτου. Ήταν φημισμένη για το βάθος της γνώσης της και τη γοητεία της προσωπικότητάς της και αγαπημένη των πολιτών της Αλεξάνδρειας. Συχνά την καλούσαν ως σύμβουλο οι άρχοντες της πόλης.

Αν και τα γραπτά της καταστράφηκαν στην πυρκαγιά της βιβλιοθήκης της Αλεξάνδρειας, μπορούμε να σχηματί-σουμε μια εικόνα του περιεχομένου τους από τα σχόλια σύγχρονών της συγγραφέων. Η Υπατία έγραψε σχόλια για την Αριθμητική του Διόφαντου, επίσης για τον Αστρονομικό Κανόνα του Πτολεμαίου και ακόμα για τις Κωνικές Τομές του Απολλώνιου της Πέργα.

Τα περισσότερα από τα γραπτά της Υπατίας ξεκίνησαν σαν σημειώσεις για τους μαθητές της. Κανένα δεν έχει διασωθεί ολοκληρωμένο, αν και είναι πιθανό τμήματα του έργου της να έχουν ενσωματωθεί στις εκτενείς πραγμα-τείες του Θέωνα. Μερικές πληροφορίες για τα επιτεύγματά της προέρχονται από δασωμένα γράμματα του μαθητή και φίλου της Συνέσιου του Κυρηναίου, που αργότερα έγινε ο πλούσιος και ισχυρός Επίσκοπος της Πτολεμαϊδας. Κάποτε ο Συνέσιος, Επίσκοπος και γνωστός για την μόρφωσή του, της έγραψε ζητώντας την βοήθειά της στην κατασκευή ενός αστρολάβου και ενός υδροσκοπίου, αναγνωρίζοντας την μοναδική υπεροχή του νου της.

Το σημαντικότερο έργο της Υπατίας ήταν στην άλγεβρα. Έγραψε σχόλια στην Αριθμητική του Διόφαντου σε 13 βιβλία. Ο Διόφαντος έζησε και εργάσθηκε στην Αλεξάνδρεια τον τρίτο αιώνα και έχει ονομασθεί «πατέρας της άλγεβρας». Ανέπτυξε τις απροσδιόριστες ( ή Διοφαντικές ) εξισώσεις, δηλαδή εξισώσεις με πολλαπλές λύσεις. ( Ένα συνηθισμένο παράδειγμα προβλημάτων αυτού του τύπου είναι το πώς μπορούμε να μετατρέψουμε ένα κατοστάρι-κο σε νομίσματα χρησιμοποιώντας διαφορετικά νομίσματα, 50άρικα, 20άρικα κλπ.). Εργάσθηκε επίσης με δευτερο-βάθμιες εξισώσεις. Τα σχόλια της Υπατίας περιελάμβαναν εναλλακτικές λύσεις και πολλά νέα προβλήματα που προέκυπταν σαν συνέπεια στα χειρόγραφα του Διόφαντου.

Η Υπατία έγραψε επίσης μια διατριβή Περί των Κωνικών του Απολλώνιου σε οκτώ βιβλία. Ο Απολλώνιος ο Πέργας ήταν ένας αλεξανδρινός γεωμέτρης του 3ου π.Χ. αιώνα, που προσπάθησε να εξηγήσει τις ασυνήθιστες τροχιές των πλανητών. Το κείμενο της Υπατίας ήταν μια εκλαΐκευση της εργασίας του. Όπως οι έλληνες πρόγονοί της, η Υπατία γοητευόταν από τις κωνικές τομές (τα γεωμετρικά σχήματα που σχηματίζονται όταν ένα επίπεδο τέμνει ένα κώνο). Μετά το θάνατό της, οι κωνικές τομές αγνοήθηκαν μέχρι την αρχή του 17ου αιώνα όταν οι επιστήμονες συνειδητο-ποίησαν ότι πολλά φυσικά φαινόμενα, όπως οι τροχιές πλανητών, περιγραφόταν με τον καλύτερο τρόπο με τις καμπύλες που προκύπτουν από κωνικές τομές.

Ο Θέων, ο πατέρας της Υπατίας, αναθεώρησε και εξέλιξε τα Στοιχεία της γεωμετρίας του Ευκλείδη και είναι η δική του έκδοση που χρησιμοποιείται ακόμα και σήμερα. Πιθανότατα η Υπατία εργάσθηκε μαζί του σε αυτήν την ανα-θεώρηση. Αργότερα έγραψε μαζί του τουλάχιστον μία διατριβή για τον Ευκλείδη. Η Υπατία επίσης έγραψε τουλάχι-στον ένα βιβλίο από την εργασία του Θέωνα για τον Πτολεμαίο. Ο Πτολεμαίος είχε συστηματοποιήσει όλη την σύγ-χρονη μαθηματική και αστρονομική γνώση σε ένα έργο 13 βιβλίων, το οποίο μετριόφρονα ονόμασε Μαθηματική Πραγματεία. Άραβες Σχολαστικιστές το μετονόμασαν σε Almagest («Μέγα Βιβλίο»). Το σύστημα του Πτολεμαίου παρέμεινε το κυρίαρχο αστρονομικό έργο μέχρι τον Κοπέρνικο τον 16ο αιώνα. Οι πίνακες της Υπατίας για τις κινή-σεις των ουράνιων σωμάτων, ο Αστρονομικός Κανών, ίσως ήταν μέρος των σχολίων του Θέωνα στον Πτολεμαίο, ή ήταν ξεχωριστό έργο.

Εκτός από την φιλοσοφία και τα μαθηματικά, η Υπατία είχε ενδιαφέρον για την μηχανική και την πρακτική τεχνο-λογία. Τα γράμματα του Συνέσιου περιέχουν σχέδια για αρκετά επιστημονικά όργανα περιλαμβάνοντας έναν αστρο-λάβο (Ο αστρολάβος χρησιμοποιούταν για τη μέτρηση των θέσεων του άστρων, πλανητών και του ήλιου και για τον υπολογισμό της ώρας και του ανερχόμενου ζωδίου του ζωδιακού).

Η Υπατία ανέπτυξε ακόμα μια συσκευή για τη διύλιση του νερού, ένα όργανο για τη μέτρηση της στάθμης του νερού και ένα διαβαθμισμένο υδρόμετρο από μπρούτζο για την μέτρηση της ειδικής βαρύτητας (πυκνότητας) ενός υγρού.

Η Υπατία ήταν ο τελευταίος παγανιστής επιστήμονας του δυτικού κόσμου και ο θάνατός της συνέπεσε με τα τελευ-ταία χρόνια της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Και αφού από τότε δεν υπήρξαν σημαντικές πρόοδοι στα μαθηματικά, την αστρονομία και την φυσική σε όλο την Δύση για άλλα 1000 χρόνια, η Υπατία έγινε σύμβολο του τέλους της αρχαίας επιστήμης. Μετά την Υπατία ήρθε το χάος και ο βαρβαρισμός των Σκοτεινών Χρόνων.

Αρκετοί συγγραφείς μνημονεύουν τις διδασκαλίες τής Υπατίας σαν Χριστιανικές στο πνεύμα. Πραγματικά, η Υπατία αφαίρεσε το πέπλο μυστηρίου με το οποίο είχε καλυφθεί αυτή η νέα θρησκεία, συζητώντας με τέτοια ευκρίνεια για τις πιο πολύπλοκες αρχές της ώστε πολλοί νεοφώτιστοι στην Χριστιανική πίστη εγκατέλειψαν το Χριστιανισμό για να γίνουν μαθητές της. Η Υπατία αποδείκνυε λογικά την παγανιστική καταγωγή της Χριστιανικής πίστης, αλλά και εξέθετε τα υποτιθέμενα θαύματα που οι Χριστιανοί πρόβαλαν σαν σημάδια «θείας προτίμησης», αναλύοντας τους φυσικούς νόμους που διέπουν τα φαινόμενα.

 

Συνοπτικά, οι τίτλοι των κυριοτέρων έργων της είναι:

«Υπόμνημα εις Διόφαντον», ο οποίος υπήρξε περίφημος προγενέστερός της μαθηματικός.

«Υπόμνημα στα κωνικά» του Απολλωνίου του Περγαίου, που ήταν επίσης διαπρεπής μαθηματικός.

«Αστρονομικός κανών».

Γνωστά, επίσης, είναι:

«Σχόλια» στο αστρονομικό σύστημα του Πτολεμαίου και στο Απολλωνίου του Περγαίου.

Το έργο, όμως, της Υπατίας χάθηκε και πολλοί ερευνητές το αναζητούν στα συγγράμματα τα παραδοθέντα υπό το όνομα του Διονυσίου του Αεροπαγίτου. Και συγκεκριμένα:

Θεία ονόματα. (Περί των Θείων ονομάτων).

Περί της ουρανίας ιεραρχίας.

Περί της εκκλησιαστικής ιεραρχίας.

Περί της μυστικής θεολογίας.

Δέκα επιστολαί.

Υπάρχουν ακόμη συγγραφές, που μνημονεύονται στα διασωθέντα έργα, οι οποίες όμως δεν παραδόθηκαν ή δεν έχουν ανακαλυφθεί μέχρι τώρα:

- Θεμελειώδεις Θεολογικαί κατευθύνσεις.

- Συμβολική Θεολογία.

- Περί του πνευματικού και αισθητού.

- Περί της ψυχής.

- Περί του Θείου προσώπου.

- Περί των Θείων ύμνων.

Συγγράμματα, στα οποία παραπέμπουν οι άλλοι συγγραφείς, τα οποία όμως δεν παραδόθηκαν μέχρις ημών:

- Σχόλιο στα Κωνικά του Απολλωνίου.

- Σχόλιο στην Άλγεβρα του Διοφάντου.

- Σχόλιο στον αστρονομικό κανόνα του Πτολεμαίου.

Έργα άλλων συγγραφέων, τα οποία πιθανόν περιέχουν σκέψεις της Υπατίας:

- Οι συγγραφές, οι επιστολές και οι ύμνοι του μαθητού της και φίλου Συνεσίου του εκ Κυρήνης- κυρίως :

Οι Αιγύπτιοι ή περί της προνοίας.

Δίων ο Χρυσόστομος.

Περί των ονείρων.

Ο εγκώμιος Ύμνος και το δεητικό άσμα στην τριαδική ενότητα.

Η «εσωτερική Θεολογία» του Πρόκλου.

 

Σε ποιό βαθμό, τώρα, οι σκέψεις της και οι φιλοσοφικές της αντιλήψεις επέδρασαν πάνω στα συγγράμματα του Κυρίλλου και άλλων συγχρόνων της διανοητών, τούτο είναι θέμα μιας περαιτέρω εμπεριστατωμένης και προσεκτι-κής έρευνας των πηγών, με μέθοδο αυστηρώς συγκριτική, δηλαδή με λεπτομερή και ακριβή αντιπαραβολή, εξέταση και ερμηνεία των κειμένων.

 

Η διδασκαλία της

Να αναπαραστήσει κάποιος με ακρίβεια τις αντιλήψεις τις κοσμοθεωρητικές της Υπατίας δεν είναι εύκολο έργο, διότι λείπει από μας η δυνατότητα να παρακολουθήσουμε την εξελικτική πορεία των φιλοσοφικών της ιδεών.

Έτσι η ερώτηση :

Τι μπορούμε με βεβαιότητα να γνωρίζουμε σχετικά με τη φιλοσοφία της Υπατίας, παραμένει μετέωρη περίπου.

Η μέθοδος, που οι ερμηνευτές ακολουθούν, είναι η μελέτη της νεοπλατωνικής φιλοσοφίας γενικότερα και ειδικό-τερα των διδασκάλων της Υπατίας πρώτον και δεύτερον η σχολαστική έρευνα των συγγραμμάτων ή των απόψεων των μαθητών της. Ιδιαίτερα ο Συνέσιος ο εκ Κυρήνης, ο οποίος έγινε το 411 μ.Χ. επίσκοπος Πτολεμαίδος, φαίνεται να ευρίσκεται σε πνευματική σχέση με την Υπατία ανάλογη περίπου μεταξύ του Σωκράτους και του Πλάτωνος. Αυτό φαίνεται από τις επιστολές του Συνεσίου, από τις οποίες έξι απευθύνει στην Υπατία. Είναι χαρακτηριστικό ότι σε μία επιστολή του προς την Υπατία την παρακαλεί να κατασκευάσει προς χάρη του «υδροσκόπιο» και να του το αποστείλει. Προκαλεί εξ’ άλλου βαθιά εντύπωση ο προσκυνηματικός τόνος των επιστολών του Συνεσίου και η προσφώνηση της Υπατίας ως «δεσποίνης σεβασμίας».

Ιδιαίτερα, ωστόσο, αποκαλυπτική είναι η 136 επιστολή του Συνεσίου προς τον αδελφό του, στην οποία υπογραμ-μίζει τους γλυκούς καρπούς από τη φιλοσοφική διδασκαλία της Υπατίας και την ακμή στην οποία αναβίβασε την σχολή της Αλεξανδρείας, που διηύθυνε η φιλόσοφος. Ο Συνέσιος προχωρεί στην εν λόγω επιστολή του σε μια σύγκριση ανάμεσα στον πνευματικό πλούτο της αλεξανδρινής σχολής και στην πενία της φιλοσοφικής διδασκαλίας της αθηναϊκής σχολής. Ο Συνέσιος αναφέρει επί λέξει τα εξής : «νυν μεν ουν εν τοις καθ’ ημάς χρόνοις Αίγυπτος τρέφει τας Υπατίας δεξαμένης γονάς, αι δε Αθήναι πάλαι μεν ην η πόλις εστία σοφών, το δε νυν έχον σεμνύουσιν αυτάς οι μελισσουργοί: τώρα μεν στους ιδικούς μας χρόνους, η Αίγυπτος δέχεται και τρέφει τα σπέρματα της διδασκαλίας της Υπατίας, αλλά η Αθήνα στην παλαιά εποχή ήταν η πόλη η εστία των σοφών, αλλά στο παρόν την δοξάζουν μόνο οι συλλέγοντες το μέλι».

Ο αυτός Συνέσιος στην 105 επιστολή του προς τον αδελφό του Ευόπτιο υπογραμμίζει τρία βασικά σημεία, στα οποία αντικατοπτρίζεται με σαφήνεια και καθαρότητα η βασική φιλοσοφική γραμμή της Υπατίας:

Πρώτον, η ανάσταση της ψυχής προ του σώματος και άνευ σώματος.

Δεύτερον, διαρκής αναδημιουργία του κόσμου.

Τρίτον, άρνηση της εγέρσεως της σαρκός, υπό τη χοϊκή-επίγεια μορφή της.

Όλοι οι νεοπλατωνικοί είναι της γνώμης ότι μόνο το πνεύμα είναι αθάνατο. Πολλοί και σημαντικοί ερευνητές πιστεύουν ότι ο μέγας χριστιανός θεολόγος Ωριγένης επηρέασε όλους τους διανοητές προς αυτή την κατεύθυνση.

Αναλυτικότερα, οι θεμελιώδεις γνωσιολογικές, οντολογικές – μεταφυσικές και αξιολογικές ιδέες της Υπατίας είναι οι κάτωθι και κινούνται επάνω στις βασικές γραμμές της φιλοσοφίας του Πλωτίνου:

  α) Η γνωσιολογία τής Υπατίας είναι επηρεασμένη από όλη την προηγούμενη φιλοσοφική θεματική, συγχρόνως και από τις χριστιανικές αντιλήψεις. Ο ανθρώπινος λόγος είναι εικόνα του θείου λόγου (αποτελεί τρόπον τινά προσω-πικό αντίγραφο του πατέρα θεού, αν και είναι κατά πολύ υποδεέστερος από τον ίδιο το θεό (οι γνώσεις μας πηγάζουν από τη λογική, με αυτή συλλαμβάνουμε και ερμηνεύουμε τον κόσμο και με αυτήν οικοδομούμε τις επιστήμες. Βέβαια, η φιλόσοφος Υπατία αποκρούει την παντοδυναμία της ανθρώπινης λογικής και της ανθρώπινης γνώσεως και θεωρεί ότι όλα τελούν κάτω από ένα «σχέδιο» της προνοίας του Δημιουργού. Χωρίς, ωστόσο, την παρουσία του λόγου θα ήταν αδύνατη η γνώση του κόσμου και ο προσανατολισμός μέσα σ’ αυτόν. Θεωρεί ύβρη και αμαρτία την πεποίθηση ότι οι γνωστικές μας δυνατότητες είναι απεριόριστες και ασύνορη η γνώση. Ασφαλώς, η Υπατία πιστεύει ότι ο έσω άνθρωπος έχει προτεραιότητα και ότι η ψυχή με την λογική της και ευρύτερα με την συνείδησή της μορφώνει, σχηματοποιεί, σμιλεύει τον κόσμο. Ο λόγος έχει και τις υπηρετικές του δυνάμεις. Όλα τελούν υπό την σκέπη του. Ακόμη και όταν φαίνεται ότι κατά το θυμοειδές ή κατά το επιθυμητικό ενεργούμε, δεν απουσιάζει και τότε η κατευθύνουσα δύναμη του λόγου. Η έκπτωση, εν τούτοις, του ανθρώπου οφείλεται και στην υπερβολική πίστη στον λόγο, η οποία τον οδηγεί σε κατάχρηση της ελευθερίας του και της ελευθερίας της βουλήσεώς του.

 β) Οντολογικές-μεταφυσικές. Ο κόσμος είναι, βέβαια, δημιούργημα του θεού και γι’ αυτό ο υλικός κόσμος είναι καλός. Αλλά η διεστραμμένη βούληση πολλές φορές του ανθρώπου τον οδηγεί σε υπερεκτίμηση του υλικού στοιχείου και τον αλυσοδένει στη σάρκα και στις διάφορες ηδονές του. Τα όντα και ο κόσμος έχουν κάτι από την ουσία του θείου, αφού ο θεός είναι αιώνιος και ο δημιουργός του κόσμου. Τα όντα σύγκεινται και διαποτίζονται από αυτήν την θεία ουσία ή κατά τον τρόπο του Πλάτωνος, τον οποίο σημειωτέον ακολουθεί πολλές φορές πιστό-τερα από τον Πλωτίνο η Υπατία : ο κόσμος των ιδεών είναι ο αληθινός κόσμος, το υλικό στοιχείο είναι απείκασμα του νοητού, η απομάκρυνση από το τελευταίο (το νοητό) φέρει προς την ύλη. Πρόκειται για μία πορεία από το φως προς το σκότος. Έτσι η ύλη στην φιλοσοφία της Υπατίας έχει περισσότερο ηθική έννοια και ολιγότερο οντολογική σημασία.

Το ερώτημα πώς εξελίσσεται ο κόσμος, μηχανοκρατικά ή τελολογικά δεν την απασχολεί βαθύτερα, διότι πιστεύει ότι ο θεός ως τέλειο και υπέρτατο ον κυβερνά, συντηρεί και προνοεί για τον κόσμο. Υπάρχει ένα ειλημμένο σχέδιο μέσα στο νου του Θεού. Πέρα από τις απαιτήσεις, που, όπως αναφέραμε, δίνει η Υπατία στο οντολογικό και κοσμολογικό ερώτημα του μεταφυσικού προβλήματος, ασχολείται και με το ψυχολογικό-ανθρωπολογικό ερώτημα, αφού δεν υπάρχει κανείς χώρος για το θεολογικό ερώτημα (πιστεύει στην ύπαρξη του θεού και ο λόγος της είναι ένθεος). Ο άνθρωπος αποτελείται από δύο στοιχεία: την ψυχή και το σώμα, αυστηρώς ιεραρχημένα κατά τον τρόπο της αντιστοιχίας πνεύματος- ύλης. Το πνεύμα φέρεται επί της ύλης και την κατευθύνει, η ψυχή κυβερνά το σώμα και την ψυχή πρέπει να κυβερνά ο λόγος. Το πολυτιμότερο μέσα στη ζωή και στην πράξη του ανθρώπου είναι η πίστη και όχι η γνώση. Η Υπατία δεν περιφρονεί τη γνώση, αφού άλλωστε η πίστη και η γνώση είναι αποκάλυψη του θείου λόγου και επειδή κατάγονται και οι δύο από το θεό καμία αντίθεση δεν υφίσταται μεταξύ τους.

γ) Αξιολογία. Η Υπατία θεωρεί τις θρησκευτικές αξίες ως το θεμέλιο όλων των άλλων αξιών και σ’ αυτές υποτάσσει τις αισθητικές και ηθικές αρχές και αξίες. Το πρώτο κριτήριο της αλήθειας του ανθρώπου και του κόσμου είναι η πίστη στην Αποκάλυψη (το δεύτερο κριτήριο είναι η αυθεντία της εκκλησίας και το τρίτο η επίγνωση του ανθρώ-που ότι οι εσωτερικές του εμπειρίες οδηγούν σε όσο το δυνατό βέβαιες απόψεις και αντιλήψεις.

Επηρεασμένη από τον Σωκράτη και τον Πλάτωνα η Υπατία ισχυρίζεται ότι μία ανθρώπινη πράξη είναι ορθή, μόνο όταν στηρίζεται στην αυθεντική και γνήσια γνώση. Η αμαρτία, η αστοχία και το ολίσθημα είναι το αποτέλεσμα ελλειπτικής γνώσεως, κακής εκτιμήσεως ή συγκινησιακής επήρειας. Το κάλλος για την Υπατία ήταν ένας κανόνας ζωής, η άγνοια είναι η ασχήμια, η ωραιότητα είναι κάτι παραπάνω από την απλή συμμετρία, έχει μία βαθιά εσω-τερική σχέση προς την ιδεατή πραγματικότητα, όπως την ανέπτυξε ο Πλάτων. Πρόκειται για μια υψηλότερη, ανώ-τερη απεικόνιση των ιδεών του Πλάτωνος από όσο είναι οι παραστάσεις των αισθητηριακών αντιλήψεων. Το φυσι-κό κάλλος υπερβαίνεται από το ψυχικό και το ψυχικό από το πνευματικό κάλλος. Η ύψιστη ομορφιά, επομένως, ταυτίζεται με την ύψιστη πραγματικότητα. Η Υπατία διακρίνει και εκείνη κατά τον τρόπο του Πλωτίνου τις αρετές. Την πρώτη βαθμίδα κατέχουν οι πολιτικές αρετές : οι αρετές δηλαδή της πρακτικής σοφίας, θάρρος, μετριοφρο-σύνη, δικαιοσύνη.

Την δεύτερη βαθμίδα την συνιστούν οι λεγόμενες καθαρτικές της σάρκας αρετές, ενώ την τρίτη και ύψιστη βαθμίδα την συγκροτούν οι ανώτερες αρετές, εκείνες δηλαδή που μας ανάγουν προς το θείο και μας βοηθούν να φύγουμε από την ύλη και εν συνεχεία να καταφύγουμε στο θεό, από τον οποίο ο ίδιος ο άνθρωπος απέκοψε τον εαυτό του και απώλεσε την ευδαιμονία του. Οι ανώτερες αρετές: Πίστη, αγάπη, ελπίδα αντιπροσωπεύουν και συγχρόνως εμ-πραγματώνουν τους ύψιστους και έσχατους σκοπούς της ανθρώπινης ζωής ( η άμεση επαφή με το αγαθό διασφαλί-ζει την εσωτερική ευτυχία και δίνει νόημα ουσιαστικό στην ζωή.

Οι γνωσιολογικές, οντολογικές-μεταφυσικές και αξιολογικές απόψεις της Υπατίας δεν έλαβαν πολλές φορές ακρι-βώς υπ’ όψη τα δόγματα της χριστιανικής θρησκείας. Το φιλοσοφικό της ενδιαφέρον γύρω από τα διαιώνια προ-βλήματα : Της ύλης, της ιδέας, της ζωής, της ουσίας της υπάρξεως και του όντος υπερέβαιναν τους στενούς ορίζον-τες ενός αδυσώπητου κάποτε θεολογικού προβληματισμού, ενώ ο μεγάλος θαυμασμός της Υπατίας προς το παρα-δεδομένο φιλοσοφικό αγαθό, η λατρεία της προς την προηγούμενη φιλοσοφική παράδοση και γενικότερα προς την ελληνική γραμματεία, έδωσαν λαβή σε επικίνδυνες παρερμηνείες. Έτσι, φανατικοί, άκριτοι και ρηχοί ως προς την σκέψη τής απέδωσαν το στοιχείο του παγανισμού, μομφή η οποία την οδήγησε στην μαρτυρική της θανάτωση.

Η Υπατία υπήρξε η πρώτη διαπρεπής φιλόσοφος και μαθηματικός, η οποία παρέσυρε αρχαίους φραγμούς αναφορικά με τη θέση της γυναίκας στην κοινωνία και τη συνδρομή της στις επιστήμες και μάλιστα στη φιλοσοφία. Εμείς, όμως, στο πρόσωπο της Υπατίας θέλουμε να βλέπουμε μίαν αυθεντική φιλόσοφο, έναν ακόμη πατέρα της εκκλησίας και οπωσδήποτε μία μάρτυρα της γνώσης.

 

Επίλογος

Το γεγονός ότι το όνομά της δεν είχει λησμονηθεί ολότελα, οφείλεται σε κάποιους συγγραφείς αλλά και στον Άγγλο ιστορικό Gibbon του 18ου αιώνα. Στην Γαλλία ένα άρθρο στην «Εγκυκλοπαίδεια» της οποίας συνεκδότης υπήρξε ο Βολταίρος, εξύμνησε την Υπατία ως πρόδρομο του Διαφωτισμού. Ο Φρειδερίκος Σίλερ σχεδίασε ένα θεατρικό έργο πάνω στις συνθήκες της δολοφονίας της και στην Αγγλία εκδόθηκε στα μέσα του περασμένου αιώνα το πολυ-διαβασμένο μυθιστόρημα «Υπατία» του Charles Kingsley, με το οποίο η αρχαία φιλόσοφος έγινε για πρώτη φορά ευρύτερα γνωστή. Από τότε όμως δεν εκδόθηκε κανένα νέο μεγαλύτερο έργο γι΄ αυτήν και λείπει ακόμη μία καινού-ργια συνοπτική επεξεργασία του ιστορικού υλικού για το πρόσωπο και το περιβάλλον της.

Παρά το μίσος των χριστιανών κατά της Υπατίας, στην ιστορία του πολιτισμού καταγράφτηκε ως η πρώτη γυναίκα που δίδαξε δημόσια και μάλιστα στο επιστημονικό πεδίο της υψηλής θετικής διανόησης, συμβολίζοντας την ελευθερία της σκέψης και του λόγου, στοιχεία που ερχόντουσαν αντίθετα με τις διδαχές του χριστιανισμού και ιδιαίτερα εκείνης της πρωτοχριστιανικής κοινωνίας που έβλεπε την τυφλή υποταγή και την βία ως μοναδική διέξοδο προς το Θείο. Η ιστορία της Υπατίας πρέπει να διδάξει όλους μας, ανεξαρτήτως φύλου, ηλικίας και εθνικό-τητας. Πριν ξεστομίσουμε την κλασσική ρήση του νεοέλληνα «έτσι τα βρήκα, έτσι θα πάω», σκεφτείτε! Θυμηθείτε τους διωγμούς των προγόνων μας και δείτε τον χριστιανισμό απλά ως μία ακόμη θρησκεία αυτού του πλανήτη. Τίποτε περισσότερο και τίποτε λιγότερο. Αυτά, για όσους νομίζουν πως «τζιχάντ» (=ιερός πόλεμος) συμβαίνει μόνο στον καιρό μας από ακραίους ισλαμιστές!

Σημείωση: καθώς η ηθική αυτουργία του Κύριλλου στην δολοφονία της Υπατίας δεν είναι αποδεκτή από την Εκκλησία (πως θα μπορούσε άλλωστε, απ’ την στιγμή που τον έχει αγιοποιήσει ; ), χάριν πολυφωνίας παρατίθεται και η αντίθετη άποψη σ’ αυτήν εδώ την παρουσίαση.

 

Πηγές

mathsforyou.gr                                               

minimalist-minimalist.blogspot.com

esoterica.gr

nespa.pblogs.gr

live-pedia.gr

blogs.sch.gr

Αγιομάχων Μεθοδίες

 ( Ειρήνη Ατρέμη : Θεολόγος-φιλόλογος )

 

ΒΙΟΓΡΑΦΙΑ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΚΥΡΙΛΛΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑΣ

 

ΒΙΟΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΕΙΑ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΚΥΡΙΛΛΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑΣ

 

Δ. ΥΠΑΤΙΑ ( Αλεξάνδρεια, 364 – 415 ) & ΝΕΟΠΛΑΤΩΝΙΣΜΟΣ

 

ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ ΓΚΙΚΑΣ, ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΟΣ Ν.Υ.

 

Στην Υπατία, που στην λάμψη σου, στα λόγια σου κλίνω γόνυ και υψώνω το βλέμμα μου προς τον έναστρο ουρανό του πνεύματός σου. Γιατί προς τον ουρανό τοξεύει η πράξη σου, προς τον ουρανό οδηγεί των λόγων σου η ομορφιά, θεϊκή Υπατία. Ω συ των πνευματικών επιστημών υπέρλαμπρο αστέρι.

Παλλάδα Επιγραμματοποιού, Ύμνος εις την Υπατίαν.

 

Στην Αλεξάνδρεια του 4ου αιώνα μ.Χ. συνέβη μία περιορισμένη Επιστημονική Επανάσταση, στην οποία πρωταγωνί-στησε η πιό διάσημη Γυναίκα Φιλόσοφος και Επιστήμονας, η Υπατία. Είναι η κορυφαία Γυναίκα που αναφέρεται στην Ιστορία των Μαθηματικών και της Αστρονομίας. Ως Παγανίστρια που ασπάστηκε την Ελληνική Επιστημονική Σκέψη και ως Πολιτικό Πρόσωπο μ’ επιρροή, η Υπατία βρέθηκε σε πολύ επικίνδυνη θέση σε μιά όλο και πιό Χριστιανική πόλη.

Η Υπατία ήταν Φιλόσοφος και Μαθηματικός της Αλεξάνδρειας. Μία προσωπικότητα ολοκληρωμένη, γεμάτη Ηθικές Αρετές Αφοσίωσης, Δύναμης, Δικαιοσύνης, Ειλικρίνειας, Θάρρους και Σεβασμού στα Ιδανικά, τις Αξίες και τα πιστεύω της. Από τις σπάνιες Γυναικείες Μορφές, που η ενασχόλησή της με τις κατ’ εξοχήν γιά την εποχή, ανδρικές Επιστήμες, έπαιξε σημαντικό ρόλο στην Πνευματική Κληρονομιά της Ύστερης Αρχαιότητας. Θέλησε ν’ ακολουθήσει τον δρόμο της Ανεξαρτησίας ενάντια στις προκαταλήψεις, αρνούμενη υποταγή σ’ ένα Ανδροκρατούμενο Κατεστη-μένο και στον Θρησκευτικό Φανατισμό, γι’ αυτό δέχτηκε την ευτέλεια και τον διωγμό. Μέσα στην θαρραλέα μοναξιά και με όπλο τις Γνώσεις της, αντιστάθηκε επιβάλλοντας την γυναικεία φωνή ακόμη και μετά την δολοφονία της. Ως την τελευταία ανάσα της αντιμετώπισε με θάρρος κι επίγνωση και τον θάνατό της.
Η Αλεξάνδρεια του 4ου αιώνα μ.Χ. ήταν ο χώρος μίας μικρής Επιστημονικής Αναγέννησης και αυτή φωτίστηκε από την πιό διάσημη ανάμεσα στις Γυναίκες Επιστήμονες και Φιλοσόφους. Γιά 16 αιώνες η Υπατία θεωρείται ότι ήταν η μόνη Γυναίκα Επιστήμονας στην Αρχαία Ιστορία. Ακόμα και σήμερα συχνά είναι η μόνη Γυναίκα που αναφέρεται στην Ιστορία των Μαθηματικών και της Αστρονομίας. Ξεχωρίζει δε στις σελίδες της Ιστορίας και ως η μεγαλύτερη από τους Μάρτυρες Παγανιστές.
Όταν γεννήθηκε την 25η /11/ 364 μ.Χ., η Διανοητική Ζωή της Αλεξάνδρειας βρισκόταν σε κατάσταση επικίνδυνης σύγχυσης. Η Βυζαντινή Αυτοκρατορία γινόταν Χριστιανική και όλο και πιό συχνά δεν ήταν μόνον ο Χριστιανός Ζηλωτής που έβλεπε Αιρέσεις και Σατανισμό στα Μαθηματικά και στην Επιστήμη : οι Μαθηματικοί έπρεπε να κατα-σπαραχθούν από θηρία ή να καούν ζωντανοί, Maccabeus. Μερικοί από τους Χριστιανούς Πατέρες αναβίωσαν τις Θεωρίες της Επίπεδης Γης και του Σύμπαντος ως Στερέωμα. Στην Αλεξάνδρεια ο Θεόφιλος, Πατριάρχης Αλεξάν-δρειας, υποκινούσε βίαιες συγκρούσεις μεταξύ Παγανιστών, Εβραίων και Χριστιανών. Δεν ήταν ευμενής εποχή γιά να είναι κάποιος Επιστήμονας ή Φιλόσοφος.
Ο Θέων, πατέρας της Υπατίας, ήταν Μαθηματικός και Αστρονόμος στο Αλεξανδρινό Μουσείο.

Επέβλεπε από κοντά κάθε πλευρά της Εκπαίδευσης της κόρης του.

 

Ο Θέων

Έκανε εξαιρετικά Σχόλια στα έργα δύο σπουδαίων Αλεξανδρινών Μαθηματικών και Φιλοσόφων, του Πτολεμαίου και του Ευκλείδη. Ήταν ο τελευταίος λόγιος που καταγράφεται ως μέλος του Αλεξανδρινού Μουσείου. Τόσον ο Θέων, όσο και η κόρη του Υπατία, είχαν Αλεξανδρινή Υπηκοότητα, κάτι που εκείνη την εποχή ήταν δύσκολο κάποιος ν’ αποκτήσει, μιάς και την Υπηκοότητα την παραχωρούσε ο ίδιος ο Αυτοκράτορας σε περιορισμένο αριθμό ατόμων, κυρίως Ελληνικής Καταγωγής. Συμφώνως προς τον Μύθο, ήταν αποφασισμένος να γίνει η κόρη του ένα Τέλειο Ανθρώπινο Ον, σ’ εποχή που οι Γυναίκες θεωρούνταν κάτι παρακάτω από Άνθρωποι. Η Υπατία ήταν πραγματικά μία ξεχωριστή νέα. Ταξίδεψε στην Αθήνα και την Ιταλία και εντυπωσίαζε όσους συναντούσε με την εξυπνάδα και την ομορφιά της. Έτσι λοιπόν δίπλα στον πατέρα της έλαβε εξαιρετική μόρφωση, την οποία ανέπτυξε και καλλιέργησε σε τέτοιο βαθμό, ώστε τελικώς τον ξεπέρασε. Σπούδασε στην Νεοπλατωνική Σχολή του Πλούταρχου του Νεότερου και της κόρης του Ασκληπιγένειας στην Αθήνα και ανατράφηκε στις Θεμελιώδεις Αρχές της Πλατωνικής Σχολής. Την εποχή εκείνη υπήρχε διάκριση μεταξύ των Νεοπλατωνικών Σχολών της Αλεξάνδρειας και της Αθήνας. Η Σχολή της Αθήνας τόνιζε περισσότερο την Μαγεία και την Απόκρυφη Επιστήμη. Αλλά γιά τους Χριστιανούς, όλοι οι Πλατωνι-στές ήταν επικίνδυνοι Αιρετικοί. Οι Νεοπλατωνικοί ήταν Ασκητικοί και παρέπεμπαν στον Πυθαγόρα, ο οποίος είχε διδάξει ότι η Σοφία επιτυγχάνεται μέσω της Αποχής. Αν και η Υπατία τηρούσε πιστά αυτές τις Αρχές, δεν απαιτούσε από τους Μαθητές της, που ήταν διαφόρων Θρησκειών, ανάλογους περιορισμούς. Όπως κάθε Φιλόσοφος της Αρχαιότητας, έτσι και η Υπατία προσπαθούσε να βοηθήσει τους Μαθητές της ν’ αντιληφθούν την πραγματική ομορ-φιά της Ζωής και την Αληθινή Γνώση
Παρακολούθησε Μαθήματα και στη Σχολή του Πρόκλου κι επηρεάστηκε βαθύτατα από την Διδασκαλία του. Λέγεται ότι ο Πρόκλος διέκρινε μεταξύ των Μαθητών του την Υπατία, όχι μόνο για τη Διαλεκτική της οξύτητα, αλλά και για τη Στερεή Μαθηματική της Σκέψη. Ολοκλήρωσε τις Σπουδές της στην Σχολή του Ιεροκλέους, όπως προκύπτει από μαρτυρίες Ύστερων Συγγραφέων. Η φήμη της ως σπουδαίας Φιλοσόφου διαδόθηκε μεταξύ των νέων Συμμαθητών, στους οποίους άρχισε κατ’ ιδίαν να διδάσκει την Θεωρία του Πλωτίνου και τη Μέθοδο του Δασκάλου της Πρόκλου, την οποία είχε βαθύτατα αφομοιώσει. Και στις δύο Σχολές έγινε αντικείμενο λατρείας-κατά τους Ιστορικούς- για το εξαίσιο κάλλος, όχι μόνον το Πνευματικό, αλλά και το Σωματικό. Ήταν τόσο ωραία στην μορφή και το ήθος, ώστε, καθώς λέει ένας Βιογράφος της, ερασθήναι τινά των προσφοιτώντων. Το Θάρρος, η Παρρησία, η Διαλεκτική Δύναμη και η σπάνια Αναλυτική Ικανότητά της την καθιέρωσαν στις συνειδήσεις τών συγχρόνων της. Συνέχισε το έργο του πατέρα της, διδάσκοντας Αστρονομία, Μαθηματικά και Φιλοσοφία. Η φήμη της ξεπέρασε τα τοπικά σύνορα της Αλεξανδρινής Σχολής και έφτασε ως την Σχολή της Αντιοχείας, την οποία σε μεγάλο βαθμό επηρέασε. Αλλά και όλη τότε η Φιλοσοφική και γενικότερα η Πνευματική Κίνηση δέχτηκε μεγάλη ώθηση από την Επιστημονική Πρωτοτυπία της Σκέψης της,έχοντας ως αποτέλεσμα, να καταφθάνουν απ’ όλα τα μέρη της Αυτοκρατορίας στην Αλεξάνδρεια για να σπουδάσουν Φιλοσοφία. Μ’ επιχειρήματα και δημόσια αναγνώριση και σεβασμό η Υπατία επισκίαζε κάθε αντί-παλο των Χριστιανικών Δογμάτων της Βόρειας Αιγύπτου. Ήταν φημισμένη γιά το βάθος της Γνώσης της και την γοητεία της Προσωπικότητάς της, αγαπημένη των πολιτών της Αλεξάνδρειας. Συχνά την καλούσαν ως Σύμβουλο οι Άρχοντες της πόλης.
Το Μουσείο είχε χάσει την υπεροχή του και η Αλεξάνδρεια είχε πλέον ξεχωριστά Σχολεία γιά Παγανιστές, γιά Εβραίους και γιά Χριστιανούς. Η Υπατία δίδασκε σε ανθρώπους κάθε Θρησκείας και μετά τον πατέρα της ανέλαβε μιά Έδρα Φιλοσοφίας στην πόλη. Σύμφωνα με τον Βυζαντινό Εγκυκλοπαιδιστή Σουίδα, ήταν επίσημα διορισμένη να ερμηνεύει το Δόγμα του Πλάτωνος, του Αριστοτέλη κ.ά. Πολλοί Μαθητές ερχόταν στην Αλεξάνδρεια ειδικά γιά να παρακολουθήσουν τις Διαλέξεις της για την Αστρονομία, τα Μαθηματικά, την Μηχανική και την Φιλοσοφία.

Το σπίτι της έγινε Κέντρο Διανοουμένων και συγκέντρωνε Σχολαστικιστές που συζητήσουν Επιστημονικά και Φιλο-σοφικά Ερωτήματα.
Η Υπατία δεν παντρεύτηκε ποτέ και γιά αιώνες οι Ιστορικοί αναρωτιόταν γιά την Αγνότητά της. Χωρίς εξαίρεση, οι ελάχιστες Ιστορικές Αναφορές σε αυτήν την Παρθένο Φιλόσοφο βεβαιώνουν την Αρετή της, την Ακεραιότητά της και την απόλυτη αφοσίωσή της στα Ιδεώδη της Αλήθειας και του Δίκαιου. Όμως, η εποχή κατά την οποία έζησε η Υπατία δεν ευνοούσε την ευδοκίμηση τέτοιων Πνευμάτων και Ροπών. Η μακρινή αυτή εποχή παρουσιάζει πολλές ομοιότητες με την εποχή μας, διότι αναδεικνύει γνωρίσματα, τα οποία συναντά κάποιος στους καιρούς μας : τότε, όπως και σήμερα, βρισκόταν ο Κόσμος σε Πολιτική Αναταραχή και Σύγχυση. Επικρατούσε Ανταγωνισμός των Φύλων. Κυριαρχούσε Θρησκευτικός ( πριν πούμε την εύκολη και βολική ρήση έτσι τα βρήκα, έτσι θα πάω, ας σκεφτούμε τους Διωγμούς των Προγόνων μας -Χριστιανών από Εθνικούς και αργότερα Εθνικών από Χριστιανούς- και θα δούμε τον Χριστιανισμό απλώς ως μιά ακόμη Θρησκεία αυτού του Κόσμου. Τζιχάντ ( = ΙερόςΠόλεμος ) δεν συμβαίνει μόνον στον καιρό μας από Ακραίους Ισλαμιστές, υπάρχει από τότε που υπάρχει Ιερατείο) και Πολιτικός Φανατισμός, αδιαφάνεια και έλλειψη Ιδεολογικής Καθαρότητας επισκίαζε τις ψυχές και τα πνεύματα. Πάθη, μίσος και φόνοι δεν ήταν κάτι το άγνωστο.
Ο 4ος αιώνας χαρακτηρίστηκε από την προσπάθεια των Αυτοκρατόρων, μ’ εξαίρεση τον Ιουλιανό, να επιβάλουν τον Χριστιανισμό ως Κυρίαρχη Θρησκεία στην Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία. Γι’ αυτόν τον λόγο η νέα Θρησκεία ήρθε αντιμέτωπη με τις υπόλοιπες Θρησκευτικές και Φιλοσοφικές Τάσεις που υπήρχαν μέσα στο Ρωμαϊκό Κράτος. Ο Νεοπλατωνισμός αποτελούσε τον μεγαλύτερο εχθρό, μιά και αποτελούσε την πιό σοβαρή εναλλακτική λύση έναντι του Χριστιανισμού. Έτσι, οι Αυτοκράτορες,με μία σειρά Διατάξεων προσπάθησαν να περιορίσουν τις Ελευθερίες Λατρείας των Εθνικών και στη συνέχεια με μία πληθώρα Νομοθετημάτων στράφηκαν να εξαλείψουν την Αρχαία Ελληνική Θρησκεία κλείνοντας τα Ιερά, απαγορεύοντας τις θυσίες και αφαιρώντας τις Περιουσίες τους, όπως έγινε επί σειρά αιώνων πριν από τους Εθνικούς σε βάρος των Χριστιανών. Προς το τέλος του 4ου αιώνα, οι Ναοί των Εθνικών άρχισαν να καταστρέφονται (ιδιαιτέρως στην Ανατολή), ενώ η Εθνική Λατρεία Ποινικοποιήθηκε. Μάταια, ο Ρήτορας και Σοφιστής Λιβάνιος έκανε έκκληση στον Αυτοκράτορα Θεοδόσιο να μεριμνήσει, ώστε να εμποδιστούν οι Φανατικοί Χριστιανοί να καταστρέφουν τα Ιερά των Εθνικών. Το 386 ο Επίσκοπος Μάρκελλος της Απάμειας κατάστρεψε τον Ναό του Δία Βήλου στην Απάμεια, ενώ το 392 καταστράφηκε το Σεραπείο της Αλεξάνδρειας, ένας από τους σημαντικότερους Ναούς της Αυτοκρατορίας, από τον Χριστιανικό Όχλο, που καθοδηγείτο από τον Πατριάρχη Θεόφιλο. Η καταστροφή του Σεραπείου ήταν σημαντική διότι κτίστηκε από τον Πτολεμαίο Α΄ και συμ-βόλιζε την Συνύπαρξη, την Αλληλοκατανόηση και τον Αλληλοσεβασμό των τριών σημαντικότερων Πληθυσμιακών Ομάδων της Αλεξάνδρειας:των Ελλήνων, των Αιγυπτίων και των Ιουδαίων. Έτσι, η Ορθοδοξία μπόρεσε ν’ απορρίψει τελείως την Κλασική Ελληνική Παιδεία, γεγονός που έμεινε γνωστό με τηρήση “χείλη υμνούντα τον Χριστόν δεν δύνανται τον Δίαν να υμνήσουν”. Ο Αυτοκράτορας Ουάλης (364-378), με αφορμή την αποκάλυψη μίας Συνομωσίας (;) γιά την ανατροπή του από Εθνικούς, αποδύθηκε σ’ ένα Κυνήγι Μαγισσών, εξαπολύοντας απηνή Διωγμό, κυρίως εναντίον των Εθνικών Διανοούμενων. Γιά λόγους αυτοπροστασίας, πολλοί έκαψαν τα βιβλία και τις Βιβλιοθήκες τους, αφού ήταν δυνατό να θεωρηθούν ότι κρύβουν μαγείες και επωδούς. Τα θύματα των Διωγμών ήταν πολλά, ενώ αρκετοί, για ν’ αποφύγουν τυχών τιμωρία τους, διέφευγαν έξω από τα όρια της Αυτοκρατορίας. Έτσι, το 391 τερματίστηκε και η λειτουργία του Αλεξανδρινού Μουσείο, με το Θεοδοσιάνειο Διάταγμα, το οποίο επέβαλλε την καταστροφή όλων των Εθνικών Ναών της πόλης.
Κατά την περίοδο 412 – 415 Αυτοκρατορικός Έπαρχος της Αιγύπτου ήταν ο Χριστιανός Ορέστης, ο οποίος όμως, όπως και άλλοι Πολιτικοί, επισκεπτόταν την Υπατία γιά να την συμβουλευτεί γιά θέματα Πολιτείας, αλλά και γιά να παρακολουθήσει τα Μαθήματά της. Εν τω μεταξύ στον Πατριαρχικό Θρόνο τον αποβιώσαντα Θεόφιλο διαδέχθηκε ο Κύριλλος. Αμέσως ο Κύριλλος άρχισε έναν αγώνα για την Καθαρότητα της Πίστης, εκδιώκοντας από την πόλη όλους τους μη Ορθόδοξους Χριστιανούς. Αυτός ο Διωγμός έλαβε χώρα και γιά την επέκταση της Εκκλησιαστικής του Δικαιοδοσίας στις Υποθέσεις της Κρατικής Διοίκησης. Πρώτα θύματα αυτής της τακτικής του ήταν οι Νοβατι-ανοί και κατόπιν η Εβραϊκή Κοινότητα της Αλεξάνδρειας. Μόλις ο Ορέστης αντέδρασε, ορισμένοι Μοναχοί, υπό την παρότρυνση του Κυρίλλου, αποπειράθηκαν να τον δολοφονήσουν, τραυματίζοντάς τον στο κεφάλι. Ο Ορέστης βρήκε στην Υπατία έναν Σύμμαχο, αλλά το γεγονός αυτό μαζί με το ότι η Υπατία ήταν εκτιμώμενο πρόσωπο της πόλης, ανησύχησε τον Κύριλλο. Προκειμένου λοιπόν να την κατηγορήσει και να την αποξενώσει από τον Λαό, την κατηγόρησε ότι ασκούσε Μαύρη Μαγεία, η κατηγορία της Μαγείας άλλωστε γιά εκείνη την εποχή ήταν κύριο όπλο της Χριστιανικής Ελίτ κάθε φορά που επεδίωκε Φυσική και Ηθική εξόντωση κάποιου αντιπάλου της. Τ’ ότι η Υπατία ανακατεύτηκε στα Πολιτικά Θέματα της Αλεξάνδρειας είναι αδιαμφισβήτητο. Ο Μαθητής της Ησύχιος ο Εβραίος έγραφε: “κρατώντας το μανδύα του Φιλοσόφου και περπατώντας μέσα στην πόλη, εξηγούσε δημόσια τα γραπτά του Πλάτωνα και του Αριστοτέλη και άλλων Φιλοσόφων σε όλους όσους ήθελαν να ακούσουν…ήθελαν να συμβουλευθ-ούν αυτήν πρώτα για Θέματα Διοίκησης της πόλης ”. Αγνοώντας τις εκκλήσεις του Ορέστη, ο οποίος εκτός από μαθ-

ητής της ήταν και καλός της φίλος, η Υπατία αρνήθηκε ν’ απαρνηθεί τις Ιδέες της και ν’ ασπασθεί τον Χριστιανισμό. 

Την Σαρακοστή του 415, ενώ η Υπατία επέστρεφε στην κατοικία της, μετά από τον συνηθισμένο περίπατό της στην πόλη, μιά Ομάδα Χριστιανών, Παραβαλάνοι ( Ομάδα νεαρών που λειτουργούσαν ως Στρατιωτικό Σώμα του Πατρι-άρχη ), αφού έκαψαν το σπίτι της, την έσυραν στον Ναό Καισάρειον, όπου ξέσχισαν τα ρούχα της και κομμάτιασαν το σώμα της με όστρακα. Έπειτα, αφού έσυραν τα κομμάτια της σε ολόκληρη την πόλη, τα έκαψαν στην πυρά έξω από την Αλεξάνδρεια, στην θέση Κίναρον. Ο φόνος της Υπατίας περιγράφεται στα γραπτά του Χριστιανού Ιστορικού του 5ου αιώνα Σωκράτη του Σχολαστικού : “όλοι οι άνθρωποι την σεβόταν και την θαύμαζαν για την απλή ταπεινο-φροσύνη του μυαλού της. Ωστόσο, πολλοί με πείσμα την ζήλευαν και επειδή συχνά συναντούσε και είχε μεγάλη οικειότητα με τον Ορέστη, ο λαός την κατηγόρησε ότι αυτή ήταν η αιτία που ο Επίσκοπος και ο Ορέστης δεν γινόταν φίλοι. Με λίγα λόγια, ορισμένοι πεισματάρηδες και απερίσκεπτοι κοκορόμυαλοι με υποκινητή και αρχηγό τους τον αναγνώστη Πέτρο, έναν οπαδό αυτής της Εκκλησίας, παρακολουθούσαν αυτήν την γυναίκα να επιστρέφει σπίτι της γυρνώντας από κάπου. Την κατέβασαν με τη βία από την άμαξά της, την μετέφεραν στην Εκκλησία που ονομαζόταν Καισάρειον, την γύμνωσαν εντελώς, της έσκισαν το δέρμα και έκοψαν τις σάρκες του σώματός της με κοφτερά κογχύλια μέχρι που ξεψύχησε, διαμέλισαν το σώμα της, έφεραν τα μέλη της σε ένα μέρος που ονομαζόταν Κίναρον και τα έκαψαν”. Έτσι, το 415 χάθηκε η μεγαλύτερη Γυναίκα Μύστης του Αρχαίου Κόσμου και μαζί της έπεσε και η Νεοπλατωνική Σχολή της Αλεξάνδρειας. Αν λάβει κάποιος υπ’ όψη τις ειδικότερες Πολιτιστικές Συνθήκες και την χαμηλή στάθμη του Πολιτισμού, αν προστεθεί σ’ αυτό ένας οξύς Θρησκευτικός Φανατισμός και αν, τέλος, συνειδητοποιηθεί ο Συγκρητισμός Δοξασιών, Λαϊκών Αντιλήψεων, τις από τις Αιρέσεις και Διαμάχες και τις συζητή-σεις προκύπτουσες συγκρούσεις, τότε μόνο μπορεί να κατανοήσει κάποιος, πώς είναι δυνατόν μία Φωτισμένη Φιλόσοφος να παραδόθηκε στην αλόγιστη και ανεξέλεγκτη μανία ενός αφηνιασμένου Πλήθους, τ’ οποίο την οδή-γησε σ’ ένα τραγικό και μαρτυρικό τέλος. Η Μνήμη της Υπατίας πιθανώς τιμάται από την Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία στο πρόσωπο της Αγίας Αικατερίνης της Αλεξάνδρειας. Κατά άλλους αυτή είναι διαφορετικό πρόσωπο, μιά άλλη, Χριστιανή όμως, Αλεξανδρινή Διανοούμενη, που δολοφονήθηκε ένα μήνα πριν την Υπατία.
Οι δολοφόνοι της Υπατίας, όπως αναφέρθηκε, ήταν Παραβαλάνοι, φανατικοί Μοναχοί τής Εκκλησίας του Αγίου Κυρίλλου της Ιερουσαλήμ, πιθανώς υποβοηθούμενοι από Νιτριανούς Μοναχούς. Το αν ο Κύριλλος διέταξε το φόνο παραμένει ανοικτό ερώτημα. Πάντως, δημιούργησε το λιγότερο το Πολιτικό Κλίμα που επέτρεψε μία τέτοια θηριωδία. Ο Κύριλλος αργότερα ονομάστηκε Άγιος και τιμάται από την Εκκλησία στις 18 Ιανουαρίου. Ο Κύριλλος, ο οποίος αργότερα αναγορεύτηκε Πατέρας τους Δόγματος της Χριστιανικής Τριάδας και Αγιοποιήθηκε γιά τον ζήλο του, έβλεπε στην Υπατία μία συνεχή απειλή γιά την διάδοση της Χριστιανικής Πίστης. Ο Κύριλλος, τουλάχιστον έμμεσα, ήταν η αιτία του τραγικού της θανάτου. Παρά κάθε επόμενη προσπάθεια να τον απαλλάξουν από το στίγμα του δολοφόνου, το αδιαμφισβήτητο γεγονός παραμένει ότι δεν έκανε καμία προσπάθεια ν’ αποτρέψει το αποτρό-παιο και βίαιο έγκλημα. Το μόνο ελαφρυντικό που μπορεί κανείς να προσφέρει ως υπεράσπισή του είναι το ότι, ήταν τυφλωμένος από την μανία του Φανατισμού, αφού θεωρούσε την Υπατία ως Μάγισσα, Εκπρόσωπο του Κακού. Ο Ορέστης ανέφερε την δολοφονία και ζήτησε από την Κωνσταντινούπολη να ξεκινήσει Έρευνες. Αργότερα παραι-τήθηκε και έφυγε από την Αλεξάνδρεια. Η Έρευνα αναβλήθηκε πολλές φορές λόγω έλλειψης Μαρτύρων και με όργιο δωροδοκιών. Τελικώς ο Κύριλλος ισχυρίσθηκε ότι η Υπατία ήταν ζωντανή και ζούσε στην Αθήνα.
Με την εξάπλωση του Χριστιανισμού, η Έρευνα έδωσε την θέση της στην εμφάνιση πολλών Θρησκευτικών Λατρει-ών, μεγάλο Θρησκευτικό Χάος και ενδιαφέρον γιά την Αστρολογία και τον Μυστικισμό. Το 640 εισέβαλαν οι Άραβες στην Αλεξάνδρεια και ό,τι είχε απομείνει από το Μουσείο καταστράφηκε. Αλλά αν και η Ευρώπη είχε μπει στους Σκοτεινούς Χρόνους του Μεσαίωνα, η Ελληνική Επιστήμη επρόκειτο να επιβιώσει στο Βυζάντιο και ν’ ανθίσει στον Αραβικό Κόσμο.
Αν και τα γραπτά της καταστράφηκαν στην πυρκαγιά της Βιβλιοθήκης της Αλεξάνδρειας, μπορούμε να σχηματί-σουμε μιά εικόνα του περιεχομένου τους από τα Σχόλια Σύγχρονών της Συγγραφέων. Η Υπατία έγραψε Σχόλια γιά την Αριθμητική του Διόφαντου, γιά τον Αστρονομικό Κανόνα του Πτολεμαίου και ακόμα γιά τις Κωνικές Τομές του Απολλώνιου της Πέργα.
Τα περισσότερα από τα Γραπτά της Υπατίας ξεκίνησαν ως Σημειώσεις για τους Μαθητές της. Κανένα δεν έχει δια-σωθεί ολοκληρωμένο, αν και είναι πιθανό τμήματα του Έργου της να έχουν ενσωματωθεί στις εκτενείς Πραγματεί-ες του Θέονος. Μερικές πληροφορίες γιά τα επιτεύγματά της προέρχονται από διασωσμένα γράμματα του μαθητή και φίλου της Συνέσιου του Κυρηναίου, που αργότερα έγινε ο πλούσιος και ισχυρός Επίσκοπος της Πτολεμαΐδας. Κάποτε ο Συνέσιος, Επίσκοπος και γνωστός γιά την μόρφωσή του, της έγραψε ζητώντας την βοήθειά της στην κατα-σκευή ενός Αστρολάβου και ενός Υδροσκοπίου, αναγνωρίζοντας την μοναδική υπεροχή του Νου της.
Το σημαντικότερο Έργο της Υπατίας ήταν στην Άλγεβρα. Έγραψε Σχόλια στην Αριθμητική του Διόφαντου σε 13 βιβλία. Ο Διόφαντος έζησε κι εργάσθηκε στην Αλεξάνδρεια τον 3ο αιώνα κι έχει ονομασθεί Πατέρας της Άλγεβρας. Ανέπτυξε τις Απροσδιόριστες ( ή Διοφαντικές ) Εξισώσεις, δηλαδή Εξισώσεις με πολλαπλές λύσεις (ένα συνηθισμένο παράδειγμα προβλημάτων αυτού του τύπου είναι το πώς μπορούμενα μετατρέψουμε ένα κατοστάρικο σε νομίσ-ματα χρησιμοποιώντας διαφορετικά νομίσματα, 50άρικα, 20άρικα κλπ.). Εργάσθηκε επίσης με Δευτεροβάθμιες Εξισώσεις. Τα Σχόλια της Υπατίας περιλάμβαναν εναλλακτικές λύσεις και πολλά νέα Προβλήματα που προέκυπταν ως συνέπεια στα χειρόγραφα του Διόφαντου.
Η Υπατία έγραψε επίσης μία Διατριβή Περί των Κωνικών του Απολλώνιου σε 8 βιβλία. Ο Απολλώνιος ο Πέργας ήταν ένας Αλεξανδρινός Γεωμέτρης του 3ου π.Χ. αιώνα, που προσπάθησε να εξηγήσει τις ασυνήθιστες τροχιές των Πλανητών. Το Κείμενο της Υπατίας ήταν μιά Εκλαΐκευση της Εργασίας του. Όπως οι ‘Έλληνες Πρόγονοί της, η Υπατία γοητευόταν από τις Κωνικές Τομές ( τα Γεωμετρικά Σχήματα που σχηματίζονται όταν ένα Επίπεδο τέμνει έναν Κώνο). Μετά το θάνατό της, οι Κωνικές Τομές αγνοήθηκαν μέχρι την αρχή του 17ου αιώνα, όταν ο Θέων, ο πατέρας της Υπατίας, αναθεώρησε και εξέλιξε τα Στοιχεία της Γεωμετρίας του Ευκλείδη και είναι η δική του Έκδοση που χρησιμοποιείται ακόμα και σήμερα. Πιθανότατα η Υπατία εργάσθηκε μαζί του σε αυτή την Αναθεώρηση. Αργότερα έγραψε μαζί του τουλάχιστον μία Διατριβή γιά τον Ευκλείδη. Η Υπατία επίσης έγραψε τουλάχιστον ένα βιβλίο από την Εργασία του Θέονος γιά τον Πτολεμαίο. Ο Πτολεμαίος είχε συστηματοποιήσει όλη την Σύγχρονη Μαθηματική και Αστρονομική Γνώση σε ένα έργο 13 βιβλίων, τ’ οποίο μετριόφρονα ονόμασε Μαθηματική Πραγματεία. Άραβες Σχολαστικιστές το μετονόμασαν σε Almagest, Μέγα Βιβλίο. Το Σύστημα του Πτολεμαίου παρέμεινε το Κυρίαρχο Αστρονομικό Έργο μέχρι τον Κοπέρνικο τον 16ο αιώνα. Οι Πίνακες της Υπατίας γιά τις Κινήσεις των Ουράνιων Σω-μάτων, ο Αστρονομικός Κανών, ίσως ήταν μέρος των Σχολίων του Θέονος στον Πτολεμαίο ή ήταν ξεχωριστό έργο.
Εκτός από την Φιλοσοφία και τα Μαθηματικά, η Υπατία είχε ενδιαφέρον γιά την Μηχανική και την Πρακτική Τεχνο-λογία. Τα Γράμματα του Συνέσιου περιέχουν Σχέδια γι’ αρκετά Επιστημονικά Όργανα, περιλαμβάνοντας έναν Αστρο-λάβο (ο Αστρολάβος χρησιμοποιούταν γιά την μέτρηση των θέσεων του Άστρων, Πλανητών και του Ήλιου, γιά τον υπολογισμό της ώρας και του ανερχόμενου Ζωδίου του Ζωδιακού Κύκλου).
Η Υπατία ανέπτυξε ακόμα μία Συσκευή γιά την διύλιση του νερού, ένα Όργανο γιά την μέτρηση της στάθμης του νερού και ένα διαβαθμισμένο Υγρόμετρο από μπρούτζο γιά την μέτρηση της ειδικής βαρύτητας (πυκνότητας) ενός υγρού.
Αρκετοί Συγγραφείς μνημονεύουν τις Διδασκαλίες της Υπατίας σαν Χριστιανικές στο Πνεύμα. Πραγματικά, η Υπατία αφαίρεσε το πέπλο μυστηρίου με το οποίο είχε καλυφθεί αυτή η νέα Θρησκεία, συζητώντας με τέτοια ευκρίνεια γιά τις πιό πολύπλοκες Αρχές της, ώστε πολλοί Νεοφώτιστοι στην Χριστιανική Πίστη εγκατέλειψαν τον Χριστιανισμό γιά να γίνουν Μαθητές της. Η Υπατία αποδείκνυε Λογικά την Παγανιστική Καταγωγή της Χριστιανικής Πίστης, αλλά και εξέθετε τα Θαύματα που οι Χριστιανοί πρόβαλαν ως Σημάδια Θείας Προτίμησης, αναλύοντας τους Φυσικούς Νόμους που διέπουν τα Φαινόμενα.
Η Υπατία ήταν ο τελευταίος Παγανιστής Επιστήμονας του Δυτικού Κόσμου και ο θάνατός της συνέπεσε με τα τελευ-ταία Χρόνια της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας και αφού από τότε δεν υπήρξαν σημαντικές Πρόοδοι στην Αστρονομία, τα Μαθηματικά και την Φυσική σε όλο την Δύση γι’ άλλα 1000 χρόνια, η Υπατία έγινε Σύμβολο του Τέλους της Αρχαίας Επιστήμης. Μετά την Υπατία ήρθε το Χάος και ο Βαρβαρισμός των Σκοτεινών Χρόνων.
Σε ποιό βαθμό οι Σκέψεις της και οι Φιλοσοφικές της Αντιλήψεις επέδρασαν πάνω στα Συγγράμματα του Κυρίλλου και άλλων συγχρόνων της διανοητών, τούτο είναι θέμα μιας περαιτέρω εμπεριστατωμένης και προσεκτικής έρευ-νας των Πηγών, με Μέθοδο αυστηρώς Συγκριτική, δηλαδή με λεπτομερή και ακριβή αντιπαραβολή, εξέταση και ερμηνεία των Κειμένων Περγαίου. Όμως, το έργο της χάθηκε και πολλοί Ερευνητές το αναζητούν στα Συγγράμματα τα παραδοθέντα υπό το όνομα του Διονυσίου του Αρεοπαγίτου και συγκεκριμένα: Θεία Ονόματα. ( Περί των Θείων Ονομάτων ). Περί της Ουρανίας Ιεραρχίας. Περί της Εκκλησιαστικής Ιεραρχίας. Περί της Μυστικής Θεολογίας. & Δέκα Επιστολαί. Υπάρχουν ακόμη Συγγραφές, που μνημονεύονται στα διασωθέντα έργα, οι οποίες όμως δεν παρα-δόθηκαν ή δεν έχουν ανακαλυφθεί μέχρι τώρα : – Θεμελιώδεις Θεολογικαί Κατευθύνσεις. – Συμβολική Θεολογία. – Περί του Πνευματικού και Αισθητού. – Περί της Ψυχής. – Περί του Θείου Προσώπου. και – Περί των Θείων Ύμνων. Συγγράμματα, στα οποία παραπέμπουν οι άλλοι Συγγραφείς, τα οποία όμως δεν παραδόθηκαν μέχρι εμάς: – Σχόλιο στα Κωνικά του Απολλωνίου. – Σχόλιο στην Άλγεβρα του Διόφαντου. και – Σχόλιο στον Αστρονομικό Κανόνα του Πτολεμαίου. Έργα άλλων Συγγραφέων, τα οποία πιθανόν περιέχουν σκέψεις τής Υπατίας : – Οι Συγγραφές, οι Επιστολές και οι Ύμνοι του Μαθητού της και φίλου Συνεσίου του εκ Κυρήνης- κυρίως : Οι Αιγύπτιοι ή περί της Προνοίας. Δίων ο Χρυσόστομος. Περί των Ονείρων. Ο Εγκώμιος Ύμνος και το Δεητικό Άσμα στην Τριαδική Ενότητα. και Η “Εσωτερική Θεολογία” του Πρόκλου.
Σε ποιό βαθμό οι Σκέψεις της και οι Φιλοσοφικές της Αντιλήψεις επέδρασαν πάνω στα Συγγράμματα του Κυρίλλου και άλλων Συγχρόνων της Διανοητών, τούτο είναι θέμα μίας περαιτέρω εμπεριστατωμένης και προσεκτικής Έρευνας των πηγών, με μέθοδο αυστηρώς συγκριτική, δηλαδή με λεπτομερή και ακριβή αντιπαραβολή, εξέταση και ερμηνεία των Κειμένων.
Η αναπαράσταση με ακρίβεια τις Κοσμοθεωρητικές Αντιλήψεις της Υπατίας δεν είναι εύκολο έργο, διότι λείπει από εμάς η δυνατότητα να παρακολουθήσουμε την Εξελικτική Πορεία των Φιλοσοφικών της Ιδεών. Η μέθοδος, που οι Ερμηνευτές ακολουθούν, είναι, πρώτον η Μελέτη της Νεοπλατωνικής Φιλοσοφίας γενικότερα και ειδικότερα των Δασκάλων της και δεύτερον η Σχολαστική Έρευνα των Συγγραμμάτων ή των Απόψεων των Μαθητών της. Ιδιαιτέρως ο Συνέσιος ο εκ Κυρήνης, ο οποίος έγινετο 411 μ.Χ. Επίσκοπος Πτολεμαίδος, φαίνεται να ευρίσκεται σε Πνευματική Σχέση με την Υπατία ανάλογη περίπου μεταξύ του Σωκράτη και του Πλάτωνα. Αυτό φαίνεται από τις Επιστολές του Συνεσίου, από τις οποίες 6 απευθύνει στην Υπατία. Είναι χαρακτηριστικό ότι σε μιά Επιστολή του προς την Υπατία την παρακαλεί να κατασκευάσει προς χάρη του Υδροσκόπο και να του το αποστείλει. Προκαλεί εξ’ άλλου βαθιά εντύπωση ο Προσκυνηματικός τόνος τών Επιστολών του Συνεσίου και η προσφώνηση της Υπατίας ως Δεσποίνης Σεβασμίας.
Ιδιαιτέρως αποκαλυπτική είναι η 136η Επιστολή του Συνεσίου προς τον αδελφό του, στην οποία υπογραμμίζει τους γλυκούς καρπούς από την Φιλοσοφική Διδασκαλία της Υπατίας και την Ακμή στην οποία αναβίβασε την Σχολή της Αλεξάνδρειας, που διηύθυνε η Φιλόσοφος. Ο Συνέσιος προχωρεί στην εν λόγω Επιστολή του σε μία σύγκριση ανάμεσα στον Πνευματικό Πλούτο της Αλεξανδρινής Σχολής και στην Πενία της Φιλοσοφικής Διδασκαλίας της Αθηναϊκής Σχολής.

 

Νεοπλατωνισμός,
O όρος Νεοπλατωνισμός χρησιμοποιείται από την Ιστορία της Φιλοσοφίας γιά να σηματοδοτήσει μία καινοτόμα Χρονική Περίοδο στη Σκέψη και τις Ιδέες του Πλατωνισμού κατά την Περίοδο της Ύστερης Αρχαιότητας (3ος – 6ος αιώνας). Ο Νεοπλατωνισμός αποτέλεσε Μεταφυσική, Ηθική και Μυστικιστική Φιλοσοφική Σχολή και γι’ αυτόν τον λόγο κατέχει, ανάμεσα στα άλλα, Κεντρικό Ρόλο στην Ιστορία των Θρησκειών και του Αποκρυφισμού.
Ο Νεοπλατωνισμός σχηματίστηκε στην Αλεξάνδρεια κατά τον 3ο αιώνα από τον Φιλόσοφο Αμμώνιο, τον επικα-λούμενο Σακκά, που δίδασκε εκεί. Σημαντικοί Μαθητές του υπήρξαν ο Ωριγένης (διάφορος από τον ομώνυμο Χριστιανό Συγγραφέα), ο Ερέννιος και ο Λογγίνος, αλλά την περαιτέρω Ανάπτυξη, Συστηματοποίηση και Διάδοση της Κίνησης αυτής πραγματοποίησε ο Μαθητής του Πλωτίνος ( 204 – 270 ). Ο Πλωτίνος επανερμήνευσε τον Πλάτωνα Μονιστικά ( Η Νεοπλατωνική Σχολή Ρώμης : Κεντρικός Εκπρόσωπός της ήταν ο Πορφύριος, Συγγραφέας πολυάριθμων σχετικών Φιλοσοφικών και Επιστημονικών Συγγραμμάτων) και Πανθεϊστικά ( Η Νεοπλατωνική Σχολή Συρίας ή Συριανή Σχολή : Κύριος Εκπρόσωπός της ήταν ο Ιάμβλιχος ο οποίος πέθανε το 330. Μαθητής του υπήρξε ο Σώπατρος (που ο Μέγας Κωνσταντίνος τον είχε ορίσει Επόπτη των τελετών στα εγκαίνια της Κωνσταντινούπολης ). Επίσης στους Μαθητές του συγκαταλέγονται ο Θεόδωρος εξ Ασίνης και ο Δέξιππος, ενώ υπήρξε Υπέρμαχος του Μυστικισμού και της Ατομικής Βύθισης, μέσω του Διαλογισμού και της Ενδοσκόπησης, στην Ενιαία Θεία Δύναμη, στον Αιώνιο Κόσμο των Ιδεών. Έτσι προσέφερε μία Λυτρωτική Φιλοσοφία, που δεχόταν την δυνατότητα Ανύψωσης του Ανθρώπινου Πνεύματος στο Τέλειο, μία πλήρης Διδασκαλία, που συνταίριαζε την Ελληνική Φιλοσοφία με την Τυπολατρική Ελληνορωμαϊκή Λατρευτική Παράδοση, ερμηνευμένη εκ νέου μέσω Αφαιρετικών Σχημάτων και Μεταφορών και με τις Μυστηριακές Θρησκείες της Ανατολής. Μετά τον θάνατο του Πλωτίνου το Σύγγραμμά του “Εννεάδες”, που εξέδωσε ο Μαθητής του Πορφύριος (232 – 301), απετέλεσε το Θεμέλιο του όλου Φιλοσοφικού Συστήματος των Νεοπλατωνικών Φιλοσόφων. Γρήγορα άρχισαν να ιδρύονται Νεοπλατωνικές Σχολές σε πλείστα μέρη της Ρωμαϊκής – Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, κερδίζοντας την προτίμηση της Ελίτ του Ρωμαϊκού Κόσμου και δεν άργησαν να διαφοροποιηθούν μεταξύ τους. Ο Νεοπλατωνισμός αποτέλεσε μία πολύτιμη γέφυρα μεταξύ του Ασκητικού, Μυστικιστικού και Ριζοσπαστικού Ρεύματος της Λαϊκής Διανόησης, που εξαπλώθηκε ευρύτατα κατά τον 3ο αιώνα στην Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία και της Φιλοσοφικής Παιδείας των Καλλιεργημένων Αστών κι Αριστοκρατών, την στιγμή που τα περισσότερα παρεμφερή Φιλοσοφικά και Θρησκευτικά Κινήματα υπόσχονταν στις Κατώτερες Τάξεις Σωτηρία, δίχως την ανάγκη μελέτης της Κλασικής Ελληνορωμαϊκής Παιδείας. Ο Νεοπλατωνισμός υπήρξε το μαχητικό προπύργιο της Συντηρητικής Ρωμαϊκής Αριστοκρατίας, η οποία γρήγορα εγκατέλειψε γιά χάρη του τον Στωικισμό και τον Επικουρισμό, σε Μεταφυσικές Διαμάχες με τον Γνωστικισμό, τον Χριστιανισμό και κάθε Δια-νοητικό Ρεύμα ή Μυστηριακή Λατρεία που απαρνούνταν την μακρόβια Ελληνορωμαϊκή Παράδοση ή υιοθετούσε μία ζοφερή, απορριπτική οπτική απέναντι στην Ύλη, θεωρώντας την βδελυρή και ταυτίζοντάς την με το Κακό, μιά οπτική η οποία δε συμφωνούσε με τις Τυπικές Ελληνικές Πρακτικές, αλλά έβρισκε απήχηση στα λιγότερο ευνοη-μένα Κοινωνικά Στρώματα. Ο Νεοπλατωνισμός, ως Φιλοσοφικό Κίνημα, άκμασε στην Αλεξάνδρεια όπου γεννήθηκε αλλά, ακόμα περισσότερο, στην Ιταλία και την Ελλάδα, καθώς εκεί συνάντησε καθολική αποδοχή ως σύγχρονη μετε-

ξέλιξη της Κλασικής Πλατωνικής Φιλοσοφίας και της Ελληνικής Λατρευτικής Θρησκείας, μίας ζωντανής Παράδο-σης με γερές ρίζες αιώνων στις εν λόγω Περιοχές.
Ως τις αρχές του 4ου αιώνα ο Νεοπλατωνισμός σχεδόν ταυτίστηκε με τον Ελληνισμό, καθώς αυτός ήταν που ανέ-λαβε να υπερασπίσει το Ελληνορωμαϊκό Πάνθεον και την Ελληνική Φιλοσοφία & Παιδεία από Διανοητικά Ρεύματα, που είτε απέρριπταν ( όπως ο Χριστιανισμός ) είτε υποκαθιστούσαν ( όπως ο Γνωστικισμός ) την Ελληνορωμαϊκή Παράδοση, Ρεύματα που η Συντηρητική Αριστοκρατία αποδοκίμαζε ως Βαρβαρικά. Κυριολεκτικά η Αρχαία Ελληνι-κή Θρησκεία συσπειρώθηκε γύρω από τον Νεοπλατωνισμό, σε μιά εποχή που ο διαδεδομένος Χριστιανισμός, γιά διάφορους λόγους, άρχιζε να κερδίζει την προτίμηση των Ρωμαίων Αυτοκρατόρων, κυρίως ως Ενοποιητικός Μηχανισμός του απέραντου Κράτους τους. Στην Δύση, ο Νεοπλατωνισμός ρίζωσε με τον Ιερό Αυγουστίνο και τον Φιλόσοφο Βοήθιο, ο οποίος θανατώθηκε στη φυλακή το 525 κατά Διαταγή του Βασιλιά των Οστρογότθων, κατ-ηγορούμενος γιά προδοσία. Αντιθέτως, στην Ανατολή ο Νεοπλατωνισμός, ταυτισμένος σχεδόν με τον Παγανισμό,

διώχτηκε ώσπου οι τελευταίες Φιλοσοφικές Σχολές έκλεισαν με Αυτοκρατορικό Διάταγμα το 529, αλλά τις Νεο-πλατωνικές Αρχές διέσωσε ο Ψευδό-Διονύσιος ο Αρεοπαγίτης μέσα από τα Συγγράμματά του. Κατά τον 11ο αιώνα σημειώθηκε στο Βυζάντιο αναβίωση των Νεοπλατωνικών Αντιλήψεων, σε Χριστιανικό Πλαίσιο, όπου πρωταγωνίσ- τησε ο Μιχαήλ Ψελλός και κατά τον 15ο αιώνα ο Γεώργιος Γεμιστός ή Πλήθων. Η Νεοπλατωνική Σκέψη συνεχίστηκε στην Μεσαιωνική και Νεότερη Φιλοσοφία.
Η επιρροή της αντανακλάται αρχικά στην Αναγεννησιακή Φιλοσοφία της Φλωρεντινής Ακαδημίας, του Μαρσίλιο Φιτσίνο, του Πίκο ντελά Μιραντόλα, καθώς και μεταγενέστερα στα κείμενα του Τόμας Τέιλορ και τις Επιστημονικές Μελέτες του Σλαϊερμάχερ στις αρχές του 19ου αιώνα. Βασικές Αρχές του Νεοπλατωνισμού είναι:
1.Υπέρτατη Οντολογική Αρχή είναι το Εν (το Μοναδικό), που τοποθετείται υπεράνω Ύπαρξης, όπου και καλείται Υπερούσιον. Από το Υπερούσιον Εν απορρέουν διαδοχικά μέσω υπερχείλισης της Ουσίας του ο Νους -δηλαδή ο Νοητός Κόσμος των Ιδεών- και η Ψυχή. Η τελευταία, παρομοίως με τον Στωικό Λόγο, εμπλέκεται με την προϋπάρ- χουσα, αδιαμόρφωτη Πρωταρχική Ύλη και έτσι δίνει μορφή στον Αισθητό Φυσικό Κόσμο, την Κατώτερη Υπόσταση της Πραγματικότητας. Επομένως σε κάθε Φυσικό Σώμα εμπεριέχεται ένα απειροελάχιστο τμήμα της Ψυχής, η ατομική Ψυχή του, η οποία συντηρεί την μορφή του με βάση τα πρότυπα που παρέχουν οι Ιδέες του Νου.

2. Τα τέσσερα προαναφερθέντα Μεταφυσικά Επίπεδα, αν και σαφώς προσανατολισμένα από το Ανώτερο (το Εν) στο Κατώτερο (τον Φυσικό Κόσμο), είναι αλληλένδετα και δεν υπάρχουν “Κοσμικά Χάσματα” μεταξύ τους. Η δημιουργία του Κόσμου δεν είναι μία στιγμιαία πράξη αλλά, κατά κάποιον τρόπο, συμβαίνει συνεχώς, με κάθε Οντολογική Υπόσταση να υποστηρίζει διαρκώς την ύπαρξη των Κατωτέρων της.  

3. Ηθικός Προορισμός του Ανθρώπου είναι η Επανύψωση της Έκπτωτης Ατομικής Ψυχής του στην Αρχική της Αφετ-ηρία, δηλαδή η ένωσή της με το αρχικό Εν, μέσω Μυστικιστικής Έκστασης. Όμως, βασική προϋπόθεση γιά την εκ-πλήρωση αυτής της επανασύνδεσης, είναι η Κάθαρση, που επιτυγχάνεται με τον Ενάρετο Βίο.

Ως προς την Οργάνωση του Πολιτικού Βίου οι Νεοπλατωνιστές πίστευαν στις Αντιλήψεις του Πλάτωνα περί Ιδεώδους Πολιτείας. Λέγεται πως ο Πλωτίνος είχε ζητήσει από τον Ρωμαίο Αυτοκράτορα Γαλλιηνό, Άνθρωπο του φιλικού του Κύκλου στην Ρώμη, να του παραχωρήσει μιά από τις κατεστραμμένες πόλεις της Καμπανίας προκει-μένου να ιδρύσει πόλη σύμφωνα με τις Νεοπλατωνικές Θεωρίες, την Πλατωνόπολη. Αξιοσημείωτη επίσης είναι η Αντίληψη του Ιάμβλιχου και του Πρόκλου, συμφώνως προς την οποία η Κίνηση του Κόσμου τελείται κατά Τριαδι-κό Εξελικτικό Σχήμα, με πρώτη Φάση την Μονή, δεύτερη την Πρόοδο και τρίτη την Επαναφορά ή Επιστροφή. Η εν λόγω Κίνηση αφορούσε την διαδοχική απορροή Υποστάσεων της Πραγματικότητας από το Εν (η Πρόοδος) και την αντίστροφη Εγγενή Τάση που παρουσιάζουν οι Υποδεέστερες Υποστάσεις να επιστρέψουν στην Πηγή τους (η Επαναφορά). Η Επαναφορά αποτελεί και την αιτία της Ανάγκης της Ατομικής Ανθρώπινη Ψυχής γιά Ύψωση και Υπέρβαση του Φυσικού Κόσμου, της Κατώτατης Υπόστασης.


Σχολές :

Μετά τον Πλωτίνο και την έκδοση των Εννεάδων από τον Πορφύριο, η ορμή του Νεοπλατωνισμού ξεχύθηκε σε πολ-λαπλές διαφορετικές πόλεις και Χώρες. Κάθε Σχολή στην Ρωμαϊκή – Βυζαντινή Επικράτεια είχε τον δικό της προσ-ανατολισμό και χαρακτήρα.

    Οι βασικότερες Σχολές ήταν οι : 

1. Η Νεοπλατωνική Σχολή Ρώμης :
Κεντρικός Εκπρόσωπός της ήταν ο Πορφύριος, Συγγραφέας πολυάριθμων σχετικών Φιλοσοφικών και Επιστημονι-κών Συγγραμμάτων.

2. Η Νεοπλατωνική Σχολή Συρίας ή Συριανή Σχολή :

Κύριος Εκπρόσωπός της ήταν ο Ιάμβλιχος, ο οποίος πέθανε το 330. Μαθητής του υπήρξε ο Σώπατρος (που ο Μέγας Κωνσταντίνος τον είχε ορίσει Επόπτη των τελετών στα Εγκαίνια της Κωνσταντινούπολης). Επίσης στους Μαθητές του συγκαταλέγονται ο Θεόδωρος ( εξ Ασίνης ) και ο Δέξιππος.

3. Η Νεοπλατωνική Σχολή Περγάμου ή Περγαμηνή Σχολή :

Κύριος Εκπρόσωπος της ήταν ο Αιδέσιος ο οποίος και την ίδρυσε, Μαθητής του Ιάμβλιχου. Σε αυτήν ανήκαν ο Ευ-σέβιος, ο Μάξιμος, ο Χρυσάνθιος, ο Ευνάπιος κι ο Αυτοκράτορας Ιουλιανός (ο Παραβάτης, κατά τους χριστιανούς ).

4. Η Νεοπλατωνική Σχολή Αθηνών :

που εμφανίστηκε στις αρχές του 5ου αιώνα:

Κύριος Εκπρόσωπός της ήταν ο Αθηναίος Πλούταρχος, ο οποίος πέθανε το 431 και τον διαδέχθηκε ο Συριανός. Τον τελευταίο διαδέχθηκε ο σημαντικότερος των Αθηναίων Νεοπλατωνιστών, ο Πρόκλος (410 – 485). Διάδοχοι δε αυτού κατά σειρά ήταν ο Μαρίνος, ο Ισίδωρος και ο Δαμάσκιος, που κατά την Σχολαρχεία του το 529 ο Ιουστινιανός έκλεισε με Διάταγμα τη Φιλοσοφική αυτή Σχολή των Αθηνών. Επίσης του Δαμάσκιου Μαθητής υπήρξε ο Σχολιαστής των Αριστοτελικών Συγγραμμάτων Σιμπλίκιος.

5. Η Νεοπλατωνική Σχολή Αλεξάνδρειας ή Αλεξανδρινή Σχολή :

Κύριος Εκπρόσωπός της ήταν η Υπατία, η οποία το 415 έπεσε θύμα της θηριωδίας του αμόρφωτου Χριστιανικού Όχλου, στην Αλεξάνδρεια. Μαθητής της υπήρξε ο Συνέσιος, ο μετέπειτα Επίσκοπος της Πτολεμαΐδας. Επίσης στον Κλάδο αυτό του Νεοπλατωνισμού συγκαταλέγονται ο Μαθηματικός και Ιατρός Ασκληπιόδοτος, ο Ολυμπιόδωρος και ο Ιεροκλής. Από την τελευταία επίσης Σχολή προέρχεται και ο Χριστιανός Ιωάννης ο Φιλόπονος. Τελευταίος Εκπρόσωπος της Αλεξανδρινής Σχολής ήταν ο Στέφανος ο Αλεξανδρινός, που επί Αυτοκράτορα Ηράκλειτου δίδαξε την Φιλοσοφία αυτή στην Κωνσταντινούπολη δημιουργώντας έτσι την Νεοπλατωνική Σχολή Κωνσταντινούπολης.   

     Ο Νεοπλατωνισμός είχε αναμφισβήτητα ευρεία διάδοση και σημαντική επίδραση. Με αυτόν η Δυτική και η Ανατολική Εκκλησία γνώρισαν τις προ Χριστού, Χριστιανικές Ιδέες του Πλάτωνα και μυήθηκαν σε αυτές, δανειζό-μενες Φιλοσοφική Ορολογία γιά να περιγράψουν την Θεολογία τους. Η Ανατολική Εκκλησία σήμερα με τον όρο Υπερούσιον ονομάζει τον Θεό και τον Χριστό (…τον υπερούσιον τίκτει). Ο Αυγουστίνος πίστευε ότι ο Χριστιανισμός ήταν μία τελειοποιημένη Εκδοχή του Νεοπλατωνισμού και έτσι, υπό το Νεοπλατωνικό του Πρίσμα, ταύτισε μεταξύ τους τον Νοητό Χώρο των Ιδεών, την Διανόηση, την Ψυχή και το Πνεύμα. Στα Νεότερα Χρόνια, επηρεασμένοι από τις Νεοπλατωνικές Ιδέες φέρονται ο Κομένιος, ο Σπινόζα, ο Λάϊμπνιτς, ο Γκαίτε, ο Έγκελς, ο Γάλλος Φιλόσοφος Μπερξόν, καθώς και όλα τα Σύγχρονα Μυστικιστικά Φιλοσοφικά Ρεύματα. Επίσης με το τριαδικό σχήμα της μονής-προόδου-επαναφοράς οι Νεοπλατωνιστές επηρέασαν την Θεωρία περί Διαλεκτικής Κίνησης, που ανέπτυξε μεταγε-νέστερα ο Έγελος, ο οποίος δίδασκε ότι η Εξέλιξη ορμώμενη από την Θέση, προχωρά στην Αντίθεση και καταλήγει στην Σύνθεση. Αυτό ακριβώς το Εξελικτικό Σχήμα είναι που δέχθηκε και παρέλαβε από τον Έγελο ο Ιδρυτής του Κομμουνισμού ( Επιστημονικού Σοσιαλισμού ) Κάρολος Μαρξ.

 Ιόλαος

 

 

 

 

Please reload