Ο επισκέπτης στο κοιμητήριο τού Αβόν, στην μικρή πόλη Φοντενεμπλό, κάπου 60 χιλιόμετρα νότια από το Παρίσι, δεν θα δυσκολευτεί καθόλου να αναγνωρίσει τον τάφο τού Γεωργίου Ιβάνοβιτς Γκουρτζίεφ. Από μακριά ένας μεγάλιθος, μία όρθια μακρόστενη πέτρα στο ύψος ενός συνηθισμένου ανθρώπου, ξεχωρίζει από όλα τα άλλα μνημεία τού μικρού κοιμητηρίου, σημαδεύοντας την τελευταία κατοικία, μιας από τις πιο αξιοσημείωτες μορφές τού 20ου αιώνα. Στον παράξενο αυτόν τάφο δεν υπάρχει πουθενά κανένα όνομα γραμμένο, και ούτε χρειάζεται ... Και όπως φαίνεται, για την περίπτωσή του, τίποτε πιο κατάλληλο δεν θα μπορούσε να είχε επιλεγεί.



Ο Γεώργιος Γκουρτζίεφ, ήταν από κάθε άποψη, ένας αξιοσημείωτος άνθρωπος, που όμως μέχρι σήμερα παραμένει ένα μυστήριο. Αν και με την παρουσία και το έργο του επηρέασε, και συνεχίζει μέχρι σήμερα, εξηνταπέντε ακριβώς χρόνια από το θάνατό του, να επηρεάζει ορισμένα από τα πιο φωτεινά μυαλά τής παγκόσμιας διανόησης, της επιστήμης και της τέχνης, αλλά και πολλούς " ανώνυμους " καθημερινούς ανθρώπους, εντούτοις κανείς, ακόμη και οι πιο στενοί μαθητές του, δεν μπορεί να ισχυριστεί με βεβαιότητα πως " γνώρισε " τον Γκουρτζίεφ.

Ποιος ήταν λοιπόν αυτός ο άνθρωπος που εμφανίστηκε ξαφνικά στην Δύση, στις αρχές του 20ου αιώνα, παρουσιάζοντας ένα νέο δρόμο για την "αρμονική" εσωτερική ανάπτυξη του ανθρώπου ; Ποιός ήταν αυτός που με περισσό θράσος έγραφε στην εισαγωγή τού πρώτου του βιβλίου ότι σκοπός του αρχικά ήταν " να ξεριζώσει από τη σκέψη και το συν αίσθημα του αναγνώστη, αλύπητα και χωρίς τον παραμικρό συμβιβασμό, τις δοξασίες και τις γνώμες που είναι ριζωμένες μέσα του από τα βάθη τών αιώνων για όλα όσα υπάρχουν στον κόσμο " και στην συνέχεια " να ευνοήσει την εκκόλαψη, στην σκέψη και το συναίσθημά του, μιας αληθινής αναπαράστασης του κόσμου, όχι του κόσμου τών ψευδαισθήσεων που αντιλαμβάνεται τώρα, αλλά του κόσμου που υπάρχει στην πραγματικότητα " ;

Από που είχε έρθει αυτός ο άνθρωπος και στο όνομα τίνος, ποιάς αρχής, πήρε το δικαί ωμα να διακόψει τον ύπνο των ανθρώπων και να προσπαθήσει να τους αφυπνίσει ; Από που είχε αυτή την μεγάλη, υπερφυσική δύναμη, που παραδέχονται όλοι όσοι τον γνώρισαν, να ανάψει μια τέτοια φωτιά στον πλανήτη, που καίει μέχρι σήμερα ; Ποιος ήταν ο σκοπός του ;

Τι είναι αυτό που έφερε μαζί του, ώστε η διεθνής βιβλιογραφία γύρω από τον ίδιο και το έργο του να ξεπερνάει σήμερα τους 2000 τίτλους και ο αντίστοιχος ιστότοπος στο διαδύκτιο συνεχώς να διογκώνεται ;

Τι σημαντικό βρήκαν στη διδασκαλία του και έγιναν μαθητές του, τον μελέτησαν ή ασχολ ήθηκαν με όψεις του έργου του προσωπικότητες όπως ο Πήτερ Μπρουκ, ο Γιέρζι Γκροτ όφσκι, ο Πήτερ Ουσπένσκι, ο Άλφρεντ Οράζ, ο Τζων Μπένετ, ο Τόμας ντε Χάρτμαν, η Κάθρην Μάνσφηλντ, ο Μωρίς Νικόλ, ο Άλντους Χάξλεϋ, ο Τσαρλς Τάρτ, ο Όσκαρ Ισάζο , ο Κλαούντιο Ναράνιο, ο Ρόμπερτ ντε Ροπ, ο Ίντρις Σαχ, ο Όσσο, ο Π.Λ. Τράβερς, ο Κόλιν Γουίλσον, ο Τζαίηκομπ Νήντλμαν, ο Ράλφ Μέτζνερ, ο Ρενέ Ντυμάλ, ο Ζακ Λακαριέρ, ο Λουί Πάουελς, ο Ραβί Ραβίντρα, ο Ρόμπιν Σκίννερ, ο Φρανκ Λόιντ Ράιτ, ο Τζην Τούμερ, ο Τζων Γουάτσον;

Στην εισαγωγή τού βιβλίου του THE HARMONIOUS CIRCLE (1980), την πρώτη απόπειρα να παρουσιαστεί μια βιογραφία του Γκουρτζίεφ, ο συγγραφέας Τζέημς Γουέμπ αναφέρει χαρακτηριστικά πως όταν εκμυστηρεύτηκε την πρόθεσή του για ένα τέτοιο βιβλίο σε έναν πολύ γνωστό συγγραφέα, που είχε γνωρίσει τον Γκουρτζίεφ, εκείνος του είπε : " Αναλαμβάνεις ένα μεγάλο έργο. Ερευνώντας για τον Γκουρτζίεφ ιστορικά, είναι σαν να ψάχνεις για τον Μωυσή, ως ιστορικό πρόσωπο..."

Την ίδια πάνω-κάτω απορία διατύπωνε λίγα χρόνια νωρίτερα (1977) και ο σκηνοθέτης Ρενέ Ζυμπέρ (που γνώρισε τον Γκουρτζίεφ στο Παρίσι την περίοδο της γερμανικής κα τοχής και έγινε μαθητής του) με το βιβλίο του Qui etes-vous Monsieur Gurdjieff ? ( Ποιός είσαι Κύριε Γκουρτζίεφ ; ).

Ο τίτλος του βιβλίου ήταν όντως η ερώτηση που κάποια στιγμή είχε απευθύνει στον Γκου ρτζίεφ ο συγγραφέας, για να εισπράξει κατάματα την απάντηση : " Και συ, ποιός είσαι εσύ ; " Και είναι ακριβώς η ίδια απορία που κάνει την Π.Λ. Τράβερς (δημιουργό του πασί γνωστου Μαίρη Πόπινς και μαθήτριας του Γκουρτζίεφ) να αναρωτηθεί: " Ποιός είσαι συ, Αρθούρε, Ιερέα Ιωάννη, Νασρεντίν Χότζα, Άγιε Γεώργιε, Αλ Κίντρ, όλες εσείς οι άχρονες μορφές που υφαίνεται το δρόμο σας διαμέσου του χρόνου, της παράδοσης και του μύθου;"

Στην πραγματικότητα η Τράβερς, όπως και πολλοί άλλοι με παραπλήσια λόγια, καταθέτει τον προσωπικό της προβληματισμό, το προσωπικό της ερώτημα για τον Γκουρτζίεφ, που ασφαλώς δεν έχει να κάνει με την συνηθισμένη περιέργεια που όλοι έχουμε για κάποιον όταν δεν ξέρουμε από πού κρατάει η σκούφια του. Στην περίπτωση τού Γκουρτζίεφ, ο προβληματισμός αυτός υπάρχει όχι μόνο σε εκείνους που τον γνώρισαν προσωπικά, αλλά και σε όλους που συνδέθηκαν και εξακολουθούν μέχρι σήμερα να σχετίζονται σοβαρά με την Εργασία του, όπως επικράτησε διεθνώς να αποκαλείται η διδασκαλία του. Κι αυτό γιατί ο Γκουρτζίεφ είναι η Εργασία του.

Έτσι το ερώτημα, παραμένει διαχρονικό, και στην ουσία απευθύνεται, κατά ένα αμείλικτο τρόπο, σε' αυτόν που ρωτάει : " και εγώ, ποιός είμαι εγώ;"

Και ο Γκουρτζίεφ φρόντισε, όπως φαίνεται, τόσο με τη φυσική του παρουσία όσο ζούσε, όσο και με τα βιβλία του που άφησε παρακαταθήκη, αλλά και με την συνέχιση τής Εργασίας του μετά το θάνατό του, που ανέλαβαν να φέρουν σε πέρας οι στενοί μαθητές του, να κρατήσει ζωντανό το ερώτημα αυτό μέχρι σήμερα. " Γιατί ο Γκουρτζίεφ", όπως σημειώνει ένας μαθητής του, " δεν ήταν, και δεν μπορούσε να είναι, ένας απλός συγγραφέας.

Ο σκοπός του ήταν διαφορετικός. Ο Γκουρτζίεφ ήταν Δάσκαλος. Σύμφωνα με την παρα δοσιακή αντίληψη, ο σκοπός ενός Δασκάλου δεν περιορίζεται στην διδασκαλία δογμάτων, αλλά προϋποθέτει την ουσιαστική ενσάρκωση της γνώσης, χάρη στην οποία μπορεί να αφυπνίσει άλλους ανθρώπους και να τους βοηθήσει στην αναζήτησή τους, απλώς με την παρουσία του. Βρίσκεται εκεί για να δημιουργήσει συνθήκες για μια εμπειρία μέσω της οποίας η γνώση μπορεί να βιωθεί όσο πιο ολοκληρωτικά γίνεται ".

Και όπως φαίνεται, αυτό ήταν το κύριο μέλημα της ζωής του.

Από τη στιγμή που εμφανίστηκε στην Δύση, εργάστηκε ασταμάτητα για να μεταδώσει αυτήν την διαφορετική ποιότητα που έφερνε μαζί του, συγκεντρώνοντας γύρω του μια ομάδα αν θρώπων που ήθελαν και ήταν έτοιμοι να μοιραστούν μαζί του μια ζωή ολοκληρωτικά πρ οσανατολισμένη προς την ανάπτυξη της συνείδησης. Με διάφορους τρόπους, ξεδίπλω σε τις ιδέες του και εγκαθίδρυσε ένα νέο δρόμο, μια νέα οπτική όσον αφορά την εσωτε ρική ανάπτυξη του ανθρώπου, σύμφωνα με την οποία η ολοκλήρωση προϋποθέτει όλες τις απόψεις τού ανθρώπινου όντος.

Παράλληλα η συνάντηση μαζί του (όπως επίσης και με τις ομάδες που συνεχίζουν μέχρι σήμερα την Εργασία του) ήταν πάντα μια δοκιμασία. Συχνά δημιουργούσε όλων τών ειδών τις δυσκολίες σε κάποιον που ήθελε να τον γνωρίσει, αλλά το ίδιο "σκληρά" μεταχειριζόταν σε πολλές περιπτώσεις και τους μαθητές του. Ταυτόχρονα η γενναιοδωρία και η βαθιά καλοσύνη που εξέπεμπε ορισμένες στιγμές, σύμφωνα με τις μαρτυρίες πολλών που τον γνώρισαν, είχαν μια ανεπανάληπτη ποιότητα : " Ήταν ικανός την μια στιγμή να σε ρίξει στο Σηκουάνα, έχοντάς σε 'απαλλάξει' πριν από το ρολόι και το πορτοφόλι σου, και αμέσως μετά να σου δώσει το χέρι και να σε τραβήξει έξω. Και συ, κατά ένα παράξενο τρόπο, να νιώθεις την ανάγκη να τον ευχαριστήσεις... Απέπνεε ένα τέτοιο κύρος και μία απίθανη αίσθηση ήρεμης δύναμης που ακόμα και τα ζώα την αισθάνονταν. Ενώ βάδιζε στο δρόμο, συχνά γάτες και σκυλιά γύριζαν και τον ακολουθούσαν..." ( Ρενέ Ζυμπέρ ).

Για πολλούς η συνδιαλλαγή μαζί του ήταν μια αμείλικτη εμπειρία που δεν μπορούσαν να την υποφέρουν, ενώ για άλλους η παρουσία του και η σχέση μαζί του ήταν ό,τι πιο σημαντικό τους είχε τύχει στη ζωή τους. Έτσι, οι διαφορετικές αυτές εμπειρίες των ανθρώπων που τον γνώρισαν έχουν δημιουργήσει όλα αυτά τα χρόνια μία τελείως αντιφατική εικόνα για το πρόσωπο του Γκουρτζίεφ. Συχνά η αντίφαση αυτή υπήρξε η αιτία για τις πιο φανταστικές ιστορίες. Ο ίδιος ο Γκουρτζίεφ έβρισκε τις ιστορίες αυτές διασκεδαστικές και μάλιστα ορισμένες φορές έφτανε στο σημείο να τις προκαλεί μόνο και μόνο για να απαλλαγεί από τους περίεργους που δεν ήταν σε θέση να κατανοήσουν το νόημα της Εργασίας του.

Για ορισμένους, λοιπόν, ήταν ένας τσαρλατάνος που εκμεταλλευόταν τις ικανότητές του για το προσωπικό του όφελος, ενώ για άλλους " η πιο άμεση, η πιο σημαντική και η πε ρισσότερο ολοκληρωτικά αντιπροσωπευτική μορφή του καιρού μας " ( Π. Μπρούκ .

Ο ίδιος, όσο ζούσε, δεν έκανε το παραμικρό για την υστεροφημία του ή για να δικαιώσει τον εαυτό του και τη δράση του στα μάτια των τρίτων, μάλλον το αντίθετο. Γι΄ αυτό και είναι εξαιρετικά δύσκολο για το σύγχρονο δυτικό ερευνητή να κατατάξει σε κάποια κατηγορία μια μορφή όπως αυτή του Γκουρτζίεφ, που μοιάζει να μη χωράει σε καμία φόρμουλα...


Αναζητώντας την Πραγματικότητα


Σε ένα από τα βιβλία του, ο Σ. Νοτ ( C. S. Nott ), συγγραφέας και μαθητής τού Γκουρτζίεφ, αναφέρει ένα απόσπασμα από ένα αδημοσίευτο κείμενο του Γκουρτζίεφ : " Το σημείο αναγνώρισης ενός ολοκληρωμένου ανθρώπου είναι πως λειτουργεί στην καθημερινή ζωή κατά ένα ιδιαίτερο τρόπο, σε σχέση με οτιδήποτε συμβαίνει εξωτερικά : είναι ικανός και μπορεί σε κάθε δραστηριότητα να αντιδρά κατά ένα τέλειο και άψογο τρόπο, που να ανταποκρίνεται στην δεδομένη κατάσταση. Όμως την ίδια στιγμή, εσωτερικά δεν μπλέκεται ούτε συμφωνεί με αυτό που γίνεται εξωτερικά. Στα νιάτα μου, κι εγώ ο ίδιος εργάστηκα για να αποκτήσω αυτήν την ευλογία και τελικά έφτασα σε ένα τέτοιο σημείο που κανένα εξωτερικό συμβάν δεν μπορούσε να με αγγίξει εσωτερικά...

Έφερα τον εαυτό μου σε ένα τέτοιο σημείο τελείωσης που ούτε καν μπορούσαν να ονει ρευτούν ακόμη και οι μεγαλύτεροι σοφοί της αρχαίας Βαβυλώνας". Ποιος ήταν λοιπόν ο άνθρωπος που εκστόμιζε αυτά τα λόγια και πού είχε μαθητεύσει φτάνοντας σε ένα τέτοιο σημείο τελείωσης;

Τα μόνα στοιχεία που υπάρχουν για τα πρώτα 38 έως 40 χρόνια τής ζωής τού Γκουρτζίεφ, προέρχονται από το αυτοβιογραφικό του βιβλίο Συναντήσεις με Αξιοσημείωτους Ανθρώπους. Σύμφωνα λοιπόν με τα στοιχεία που δίνει ο ίδιος για τον εαυτό του και όλες τις πληροφορίες που έχουν διασταυρωθεί, ο Γεώργιος Ιβάνοβιτς Γκουρτζίεφ γεννήθηκε το 1866 στην Αλεξανδρούπολη της Αρμενίας. Ο πατέρας του ήταν Έλληνας, γόνος παλι άς οικογένειας από το Βυζάντιο, και η μητέρα του Αρμένισσα. Το πατρικό του όνομα ήταν Γεωργιάδης, που στα ρωσικά έγινε Γκουρτζίεφ. Ο πατέρας του, Ιωάννης Γεωργιάδης, ήταν ένας πολύ γνωστός άσοκ ( βάρδος ), δηλαδή ένας από αυτούς τους αξιοσημείωτ ους ανθρώπους που με τραγούδια και αφηγήσεις διηγούνταν και μετέφεραν από γενιά σε γενιά τους θρύλους, τους μύθους και τις παραδόσεις της ανθρωπότητας.

Ο Γκουρτζίεφ μεγάλωσε σε ένα τέτοιο περιβάλλον, ακούγοντας ιστορίες του Νασρεντίν Χότζα και απαγγελίες από τα μεγάλα έπη της Ανατολής, που άφησε βαθιά τα σημάδια του για όλη του ζωή. Από μικρή ηλικία είχε την τύχη να μαθητέψει κοντά σε σπουδαίους δασκάλους, τόσο στην Ορθόδοξη Εκκλησία όσο και στο σχολείο της πόλης του και έτσι να πάρει μια σπάνια μόρφωση για την εποχή του. Ανήσυχο πνεύμα, δεν υπήρχε τομέας της τότε επιστήμης, όπως ο ίδιος γράφει, που να μη τον απασχολήσει σοβαρά, φτάνοντας στο σημείο στα 17 του χρόνια, να έχει μελετήσει σχεδόν τα πάντα. Ωστόσο, τίποτε από αυτά δεν μπορούσε να δώσει απαντήσεις στα μεγάλα ερωτήματα της ζωής που τον βασάνιζαν.

Έχοντας πειστεί ότι υπάρχει μια Γνώση διαχρονική, που υπερβαίνει τη συνηθισμένη ακα δημαϊκή πληροφόρηση, και ότι αυτή η Γνώση θα πρέπει κάπου να παραμένει ζωντανή και καλά προφυλαγμένη, συστήνει με μερικούς φίλους του, που είχαν τα ίδια ενδιαφέροντα, μια ομάδα έρευνας με το όνομα " Αναζητητές της Αλήθειας ". Για 20 περίπου χρόνια ταξιδεύει, άλλοτε μόνος και άλλοτε με τους συντρόφους του, σε πολλά μέρη της Ασίας και της Αφρικής, αναζητώντας να βρει στοιχεία και το νήμα που θα τον συνδέσει με αυτήν την Ανώτερη Γνώση.

Το κεφάλαιο αυτό της ζωής του παραμένει το πιο μυστηριώδες, αν και τα γεγονότα που παρουσιάζει ο ίδιος στο βιβλίο του Συναντήσεις με Αξιοσημείωτους Ανθρώπους σχετικά με αυτήν την περίοδο της ζωής του, αναφέρονται σε μια σειρά από ταξίδια και επαφές του με σχολές και μοναστήρια από όλες σχεδόν τις μεγάλες παραδόσεις του κόσμου.

Τελικά, οι κόποι ετών ανταμείβονται, και σε κάποια ταξίδι του στην Κεντρική Ασία βρίσκει τα ίχνη μιας σπουδαίας σχολής εσωτερικής γνώσης, με το όνομα Αδελφότητα Σαρμούν γκ, που φέρεται να ιδρύθηκε το 2500 π.Χ. στη Βαβυλώνα, και στην οποία γίνεται δεκτός και μαθητεύει εκεί για κάποια χρόνια. Βέβαια, το κατά πόσον η αδελφότητα αυτή υπήρξε στ' αλήθεια δεν έχει μέχρι σήμερα βρεθεί, ούτε έχουν υπάρξει κάποια άλλα στοιχεία, εκ τός από αυτά που αναφέρει ο ίδιος, όσον αφορά τα ταξίδια του, αλλά και τα πρόσωπα των συντρόφων του στις πολύχρονες αναζητήσεις του.

Ο Γκουρτζίεφ έκανε τα πάντα για καλύψει τα ίχνη του για την περίοδο αυτήν της ζωής του, και μάλλον τα κατάφερε καλά. Ωστόσο, αν διαβάσει καν είς προσεκτικά το βιβλίο του Συ ναντήσεις με Αξιοσημείωτους Ανθρώπους, μπορεί να δει ότι σκοπός του Γκουρτζίεφ πι θανόν να ήταν να τραβήξει την προσοχή του αναγνώστη στο θέμα της αναζήτησης αυτής κάθε αυτής και ότι αυτό που ήθελε να φέρει στη Δύση δεν ήταν μόνο μία εικόνα της " αρχαίας πρωταρχικής παράδοσης", αλλά η γνώση του πώς ο σύγχρονος άνθρωπος θα μπορούσε να συνθέσει την προσωπική του αναζήτηση μέσα στις συνθήκες τής ζωής του 20ου αιώνα. Γιατί για τον Γκουρτζίεφ, η αναζήτηση, όταν συντεθεί σωστά, αναδύεται ως η κύρια και πιο ουσιαστική πνευματική δύναμη στην ζωή ενός ανθρώπου και γίνεται παράγοντας της εσωτερικής μεταμόρφωσης, παρά μία αναζήτηση για την εσωτερική μεταμόρφωση.


Ο Τέταρτος Δρόμος


Το 1913 ο Γκουρτζίεφ εμφανίζεται στην Μόσχα φέρνοντας μαζί του ένα ολοκληρωμένο σύστημα εσωτερικής γνώσης και πρακτικής, και δημιουργεί τον πρώτο κύκλο μαθητών του, κυρίως από το χώρο της διανόησης, και αρχίζει να παρουσιάζει και να κάνει γνωστές κάποιες όψεις της διδασκαλίας του. Από το σημείο αυτό και μετά η ζωή του, σύμφωνα πλέον με καταγραφές τρίτων, μας είναι περισσότερο γνωστή.

Το 1914 συναντιέται με το φιλόσοφο και μαθηματικό Πήτερ Ουσπένσκι και το 1917 με τον πολύ γνωστό συνθέτη Τόμας ντε Χάρτμαν. Ο Ουσπένσκι έμελλε να γίνει ο πιο διάσημος μαθητής του Γκουρτζίεφ. Χάρη στην δράση του τα επόμενα χρόνια και στο πολύ γνωστό βιβλίο του "Αναζητώντας τον Κόσμο τού Θαυμαστού" ( χωρίς αμφιβολία η καλύτερη μέχρι σήμερα καταγραφή τής διδασκαλίας τού Γκουρτζίεφ που έχει κυκλοφορήσει σε γραπτή μορφή ), στο οποίο περιγράφει την προσωπική του εμπειρία από τη σχέση του με τον Γκουρτζίεφ κατά την περίοδο 1914-1920, η Εργασία έγινε γνωστή σε ένα μεγάλο αριθμό ανθρώπων, σε σημείο πολλοί, λανθασμένα, να θεωρούν ότι πρόκειται για το σύστημα Ουσπένσκι - Γκουρτζίεφ.

Ο Τόμας ντε Χάρτμαν ήταν επίσης ένας πολύ σημαντικός μαθητής του Γκουρτζίεφ. Συνθέτοντας κάτω από την καθοδήγηση του δασκάλου του κατάφερε να δημιουργήσει ένα καταπληκτικό έργο που έχει μείνει γνωστό ως " Μουσική Γκουρτζίεφ / ντε Χάρτμαν ".

Ένα μέρος τής μουσικής αυτής χρησιμοποιείται στην εκτέλεση τών Ιερών Χορών και των Κινήσεων, που συνιστούν ένα πολύ ουσιαστικό τμήμα τής διδασκαλίας τού Γκουρτζίεφ.​

( κάντε κλικ επάνω στην εικόνα )

Η καταγραφή του Ουσπένσκι και μια συλλογή κειμένων από ομιλίες τού Γκουρτζίεφ που συγκέντρωσαν κάποιοι άλλοι μαθητές, που εκδόθηκε το 1973 με τον τίτλο Απόψεις από τον Κόσμο του Πραγματικού ( Ο Γκουρτζίεφ μιλά στους μαθητές του), δείχνουν ότι κατά την περίοδο εκείνη, πριν την επανάσταση των Μπολσεβίκων και την φυγή από την Ρωσία, ο Γκουρτζίεφ ξεδίπλωσε στους μαθητές του ένα μεγάλο μέρος της διδασκαλίας του, σχετικά με τον άνθρωπο και τον κόσμο.

Κατά τον Γκουρτζίεφ, « ο άνθρωπος είναι μία μηχανή, που αντιδρά στα ερεθίσματα » και μόνο σπάνια όντα, σωστά καθοδηγημένα, είναι ικανά «εργαζόμενα » στον εαυτό τους να αποκτούν μία καθαρή θέληση και μία αθάνατη ψυχή. Για να κατακτήσουν αυτό το « ανώτερο επίπεδο συνείδησης », δεν χρειάζεται ένας γκουρού, ένας γιόγκι ή ένας παπάς, έλεγε ο Ουσπένσκυ, « αλλά, είναι απαραίτητος ένας καλός καθηγητής».

«Είναι προφανές, ότι αν θεωρούμε δεδομένο, ότι οι άλλοι άνθρωποι είναι μηχανές κι ότι ο εαυτός μας δεν είναι, τείνει να γεννηθεί μία επικίνδυνη τάση. Αν οι άλλοι είναι μηχανές, γιατί να μην τους χρησιμοποιήσουμε σαν τέτοιες »;

Ο διχασμός της προσωπικότητας, λοιπόν, γίνεται ένας τελείως νόμιμος τύπος εκπαίδευσης για μία πιο οξεία συνείδηση του εγώ. Και σ’ αυτό το σημείο παρεμβαίνει ένα είδος πνευματικής αντιστροφής, πολύ πιο επικίνδυνης από τον αμοραλισμό.

Ο αληθινός πνευματικός κίνδυνος ξεκινάει τη στιγμή όπου το καλό ονομάζεται κακό, και το κακό, καλό. Η διαστροφή, που δημιουργείται έτσι είναι αθεράπευτη.

Κατά τον Γκουρτζίεφ, αυτή η κατάσταση « Συνείδησης » αναζητήθηκε από τους φακίρηδες -φυσική σκληραγώγηση-, τους μοναχούς - έλεγχος συναισθήματος- και τους γιόγκι - « δια νοητική » εργασία-,που ακολούθησαν ο καθένας μία από τις τρεις μεγάλες οδούς πνευμα τικότητας, αλλά μόνο η «Τετάρτη Οδός» επιτρέπει τη σύνθεσή τους, και πολύ πιο γρήγορα, διευκρινίζει, χάρη σε ένα συγκεκριμένο « μικρό χάπι ».

Ο ίδιος ονόμαζε το σύστημά του " Τέταρτο Δρόμο ", σε αντιδιαστολή με τους τρεις ήδη υπ άρχοντες γνωστούς παραδοσιακούς δρόμους προς την πνευματική ολοκλήρωση, του φακίρη, του μοναχού και του γιόγκι. Σύμφωνα με το διαχωρισμό αυτό, ο δρόμος του φακίρη είναι ο δρόμος της πάλης με το υλικό σώμα.

Ο άνθρωπος που εργάζεται με αυτόν τον τρόπο προσπαθεί να αναπτύξει τη θέλησή του υποχρεώνοντας το σώμα του σε φοβερές ταλαιπωρίες, όμως οι άλλες δυο λειτουργίες του, το συναίσθημα και η σκέψη, παραμένουν υποανάπτυκτες.

Ο δεύτερος δρόμος του μοναχού, είναι ο δρόμος της πίστης, του θρησκευτικού συναισθ ήματος και της θυσίας. Ο μοναχός επικεντρώνει την εργασία του στο συναίσθημα. Προσπαθεί, παλεύοντας σκληρά και για χρόνια με τον εαυτό του, να υποτάξει όλα του τα συναισθήματα σε ένα, στην πίστη, και έτσι να αναπτύξει μέσα του την πολυπόθητη ενότη τα. Όμως και στην περίπτωση αυτή, οι δυο άλλες λειτουργίες, το σώμα και η σκέψη, δεν αναπτύσσονται.

Ο τρίτος δρόμος είναι του γιόγκι. Είναι ο δρόμος τής γνώσης, του νου.

Ο άνθρωπος που βαδίζει αυτό το δρόμο αναπτύσσει το νου του στοχεύοντας στην πνευ ματική τελείωση, όμως το σώμα και τα συναισθήματά του δεν αναπτύσσονται. Μπορεί να φτάσει στο σημείο να ξέρει τα πάντα, όμως δεν μπορεί να κάνει τίποτε. Για να αρχίσει να πράττει θα πρέπει να κυριαρχήσει πάνω στο σώμα και στα συναισθήματά του, και αυ τό απαιτεί μια επιπλέον μακροχρόνια εργασία που είναι αμφίβολο αν θα προλάβει να φέ ρει σε πέρας. Το ίδιο κατ' αντιστοιχία ισχύει και στους δυο προηγούμενους δρόμους. Πέρα από τις δυσκολίες αυτές και οι τρεις αυτοί δρόμοι απαιτούν για να τους ακολουθή σει κανείς, να αποσυρθεί από την ζωή και να απαρνηθεί τα εγκόσμια. Ταυτόχρονα όμως, "οι δρόμοι είναι οι μόνες μέθοδοι που υπάρχουν για την ανάπτυξη τών κρυμμένων δυνα τοτήτων του ανθρώπου, και αυτό με τη σειρά του δείχνει πόσο δύσκολη και σπάνια είναι αυτή η ανάπτυξη ".

Μπροστά στην κατάσταση αυτή ο Γκουρτζίεφ επισημαίνει ότι η θέση του ανθρώπου που ζει στη σύγχρονη κοινωνία και που αναζητάει την Γνώση, δεν θέλει όμως να απαρνηθεί τα εγκόσμια και βέβαια δεν μπορεί να περιμένει τίποτε από τις διάφορες " αποκρυφιστικές και μυστικιστικές σχολές " του συρμού, θα ήταν πραγματικά απελπιστική αν δεν υπήρχε η δυνατότητα ενός Τέταρτου Δρόμου.

Ο Τέταρτος Δρόμος ή "ο δρόμος του πονηρού ανθρώπου", λέει ο Γκουρτζίεφ, δεν απαιτεί να αποσυρθεί ο άνθρωπος από τη συνηθισμένη του ζωή. Αρχίζει πολύ πιο πέρα απ ό τον δρόμο του γιόγκι και αυτό σημαίνει ότι ο άνθρωπος πρέπει να είναι προετοιμασμέ νος σοβαρά και πολύπλευρα μέσα από την ίδια τη ζωή. Το πρόβλημα είναι ότι σε αντιδιαστολή με τους τρεις παραδοσιακούς δρόμους, ο Τέταρτος Δρόμος δεν έχει καθορισμένη μορφή και πρώτα απ' όλα θα πρέπει να τον ανακαλύψει κανείς. Συνδυάζει την εργασία ταυτόχρονα και στο σώμα και στο συναίσθημα και στο νου, συν κάτι ακόμα. Αυτό το κά τι είναι κάποιο μυστικό που γνωρίζει ο "πονηρός άνθρωπος" και με τη βοήθειά του ξεπερνάει το φακίρη, το μοναχό και το γιόγκι.

Στόχος του ανθρώπου που βαδίζει τον Τέταρτο Δρόμο είναι η ανάπτυξη τής συνείδησης. Με τον όρο συνείδηση ο Γκουρτζίεφ εννοούσε κάτι τελείως διαφορετικό από τη διανοη τική λειτουργία και επίγνωση. Σύμφωνα με τον ίδιο, η ικανότητα για συνείδηση απαιτεί μία αρμονική συγχώνευση και λειτουργία των ξεχωριστών ενεργειών τής σκέψης, του συναι σθήματος και του σώματος. Από την άποψη αυτή ο άνθρωπος, όπως είναι, είναι ένα αν ολοκλήρωτο ον, που ασυνείδητα άγεται και φέρεται από τις αυτό ματοποιημένες αντιδρά σεις του, που εγείρονται ανάλογα κάθε φορά με τα υπάρχοντα εξωτερικά ερεθίσματα και καταστάσεις.

Παρόλα αυτά, όπως ο Γκουρτζίεφ υποστηρίζει και μέσα από μια μεγάλη ποικιλία μεθό δων και ασκήσεων έδειξε στους μαθητές του, η κατάσταση αυτή είναι δυνατόν να αλλάξει. Με σοβαρή και έντονη εργασία στον εαυτό του ο άνθρωπος έχει την δυνατότητα να μετα μορφωθεί εσωτερικά και να γίνει ένα ολοκληρωμένο ον, να αποκτήσει εσωτερική ενότητα, θέληση, ατομικότητα, αντικειμενική γνώση, και την ικανότητα να πράττει με την αληθινή σημασία του όρου.


Όλα και τα Πάντα


Το 1917 η Τσαρική Ρωσία συγκλονίζεται από τις ταραχές που ξεσπούν από την επανά σταση τών Μπολσεβίκων. Σύντομα επικρατεί χάος και ο εμφύλιος πόλεμος φουντώνει βυθίζοντας την χώρα στην βία και στην αβεβαιότητα. Μπροστά στην κατάσταση αυτή, που έθετε σε κίνδυνο την αποστολή του, ο Γκουρτζίεφ αποφασίζει να εγκαταλείψει την χώρα. Με μια ομάδα μαθητών του, ύστερα από ένα περιπετειώδες ταξίδι, που αφηγούνται κα ταπληκτικά η Όλγα και ο Τόμας ντε Χάρτμαν στο βιβλίο τους " Η Ζωή μας με τον Κύριο Γκ ουρτζίεφ, περνάει τον Καύκασο και καταλήγει προσωρινά στην Τιφλίδα. Εκεί γνωρίζεται με τον Αλεξάντερ Σάλτσμαν, γνωστό θεατρικό σκηνογράφο, και την σύζυγό του Ζαν, δασκάλα κλασικού χορού με την μέθοδο Νταλκρόζ, που γίνονται μαθητές του και στην συνέχεια θα παίξουν ένα ιδιαίτερα σημαντικό ρόλο στην εδραίωση και διάδοση τής Εργασίας.

Όμως η επανάσταση φτάνει στην Τιφλίδα και ο Γκουρτζίεφ με την μικρή ομάδα των μαθη τών του και τους Σάλτσμαν, αναγκάζεται να εγκαταλείψει οριστικά την Ρωσία.

Ύστερα από κάποιες αποτυχημένες προσπάθειες να εδραιώσει την Εργασία του στην Κωνσταντινούπολη, στο Βερολίνο και στο Λονδίνο, έρχεται τελικά στην Γαλλία, όπου το 1922 ιδρύει στο Φοντενεμπλό, στο Πριερέ ( ένα οίκημα με ένα μεγάλο κήπο που κάποτε ήταν μοναστήρι ), το Ινστιτούτο για την Αρμονική Ανάπτυξη του Ανθρώπου.

Το Πριερέ λειτούργησε έως το 1933 και στο διάστημα αυτό πολλοί άνθρωποι, ανάμεσά τους γνωστές προσωπικότητες της εποχής, κυρίως από την Ευρώπη και την Αμερική ήρθαν για να μείνουν εκεί και να συμμετάσχουν στις καθημερινές δραστηριότητες που λάμβαναν χώρα κάτω από την καθοδήγηση του Γκουρτζίεφ. Για την ζωή στο Πριερέ έχουν γραφτεί και ειπωθεί πολλά.

Αναμφίβολα ήταν ένα πείραμα τού Γκουρτζίεφ, κατά την διάρκεια του οποίου ανέπτυξε ακόμη περισσότερο πολλές από τις μεθόδους και τις πρακτικές του.

Στο Πριερέ ο Γκουρτζίεφ δημιούργησε τις συνθήκες για μία κοινοβιακή ζωή των ανθρώπων που συμμετείχαν μένοντας για ένα διάστημα μόνιμα εκεί, με σκοπό την αναζήτηση τής αλήθειας. Η διαδικασία αυτή αφορούσε την εμπλοκή όλων τών όψεων τής ανθρώπινης φύσεως, απαιτώντας σκληρή σωματική εργασία στους κήπους, στους στάβλους και στα οικήματα, έντονες συναισθηματικές διαντιδράσεις, και την μελέτη ενός μεγάλου φάσ